Βόρεια Κυνουρία

Στα χωριά του νερού

Η Βόρεια Κυνουρία δεν αποκαλύπτεται με την πρώτη ματιά. Πίσω από τις γνωστές ακτές του Αργολικού, οι πλαγιές του Πάρνωνα κρύβουν μια διαφορετική Ελλάδα: χωριά με τρεχούμενα νερά, πέτρινα καλντερίμια, βυζαντινές εκκλησίες και ιστορίες που φτάνουν από τα χρόνια της Επανάστασης μέχρι σήμερα. Σε αυτό το ταξίδι ανηφόρισα προς τον Άγιο Ιωάννη, τον Πλάτανο και τη Σίταινα, κάνοντας μια στάση στους εντυπωσιακούς καταρράκτες της Λεπίδας. Μια διαδρομή ανάμεσα σε έλατα, πλατάνια και πηγές, που αποκαλύπτει μια από τις πιο αυθεντικές και δροσερές πλευρές της καλοκαιρινής Πελοποννήσου.

Άγιος Ιωάννης: Το χωριό που έγινε πρωτεύουσα

Ξεκινώντας από το Ναύπλιο, φτάνω στο Παράλιο Άστρος και στρίβω δεξιά, ανηφορίζοντας και αφήνοντας το μπλε του Αιγαίου πίσω μου. Η διαδρομή προς τα ορεινά είναι μαγευτική. Καθώς ανεβαίνω, βλέπω την αλλαγή στην χλωρίδα και τα πανύψηλα δέντρα που υψώνονται μετά από κάθε φιδίσια στροφή. Και ήταν αρκετές! Σε υψόμετρο περίπου 750 μέτρων, ο Άγιος Ιωάννης (ή Αγιάννης όπως τον αποκαλούν οι ντόπιοι) ξεπροβάλλει αμφιθεατρικά στις πλαγιές του Πάρνωνα, με θέα που κόβει την ανάσα. Το χωριό, με περίπου 70 μόνιμους κατοίκους, έχει βαθιές ρίζες. Αναφέρεται ήδη από το 1435 στο Χρονικό της Αλώσεως του Σφραντζή και πήρε το όνομά του πιθανότατα από τον ναό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου.

Η ιστορική σημασία του είναι τεράστια. Κάτι που πολλοί δεν ξέρουν, είναι ότι για λίγους μήνες το 1822, ο Άγιος Ιωάννης έγινε προσωρινή πρωτεύουσα της Ελληνικής Επανάστασης. Εδώ λειτούργησε η Προσωρινή Κυβέρνηση, ενώ νωρίτερα η Σχολή Καρυτσιώτη (1798) είχε αναδείξει το χωριό σε πνευματικό κέντρο. Οι Αγιαννίτες συμμετείχαν ενεργά στον Αγώνα, με σημαντικές μορφές όπως οι αδελφοί Ζαφειρόπουλοι, ιδρυτές του ιστορικού Άστρους. Ο φοβερός και τρομερός Ιμπραήμ, πέρασε από το χωριό λίγα χρόνια αργότερα κι έκαψε σχεδόν τα πάντα. Η καταστροφή άφησε σημάδια που ακόμα φαίνονται, όπως οι χαρακιές στις αγιογραφίες του ναού του Αγίου Γεωργίου στην πλατεία.

Περπατώντας στα στενά πλακόστρωτα δρομάκια, συναντάω παραδοσιακά πέτρινα σπίτια και άφθονες βρύσες - Σουληνάρι, Περδικονέρι, Μούσγα μερικές από τις πιο γνωστές. Φτάνω χαμηλά στο χωριό: είναι χτισμένο σε πολλά επίπεδα. Θαυμάζω τον ναό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και δίπλα ακριβώς, ακούγεται ο δυνατός ήχος από τρεχούμενο νερό. Ένα στενό κανάλι με γάργαρο νερό καταλήγει σε μια τεράστια στέρνα με πάπιες και ψάρια του γλυκού νερού. Ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε στο παρελθόν το Θείο αυτό δώρο καθώς η περιοχή γύρω από τον ναό είχε 4 νερόμυλους. Εκτός από τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, οι κάτοικοι έχτισαν πολλές βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες, δηλώνοντας αφενός το πόσο σπουδαίο ήταν στο παρελθόν αφετέρου μάλλον εξευμενίζοντας την του Θεού Σοφία.

Το χωριό είναι ιδανικό για ήσυχες βόλτες, με ξενώνες και ταβέρνες που σερβίρουν τοπικά προϊόντα – από κεράσια και κάστανα μέχρι κρέατα από ελεύθερη βοσκή. Μετά από παραινέσεις πολλών καλοφαγάδων φίλων, επισκέπτομαι τον Καραματζάνη, μια ταβέρνα με θέα μέχρι το Άστρος και κυρίως, δικά τους τυροκομικά και κτηνοτροφικά προϊόντα. Το καλοκαίρι γεμίζει με επισκέπτες για τα πανηγύρια (Αγία Παρασκευή, Δεκαπενταύγουστος), ενώ τον χειμώνα ηρεμεί, καθώς πολλοί κάτοικοι κατεβαίνουν στο Άστρος.

Δύο εντυπωσιακοί καταρράκτες, ο ένας μάλιστα φτάνει τα 70 μέτρα, δημιουργούν ένα θέαμα που κόβει την ανάσα. Καλύτερη εποχή να τους επισκεφτείς είναι η Άνοιξη, όταν η ροή είναι πλούσια λόγω των χειμωνιάτικων βροχών.

Τα ασβεστωμένα σοκάκια, τα τρεχούμενα νερά και οι κερασιές χαρίζουν στον Πλάτανο μια απρόσμενα νησιωτική αίσθηση. Την άνοιξη, ολόκληρο το χωριό μοσχοβολά κεράσι.

Οι Καταρράκτες της Λεπίδας: Η δύναμη της φύσης

Αφήνω πίσω μου τον πανέμορφο Άγιο Ιωάννη για να επισκεφτώ τους καταρράκτες της Λεπίδας. Υπάρχουν δύο τρόποι να φτάσεις εκεί. Ένας είναι πεζοπορώντας από τον Πλάτανο λίγα χιλιόμετρα μακριά. Ο δεύτερος -και πιο εύκολος- είναι να ξεκινήσεις από τον Άγιο Ιωάννη και μέσα από ένα βατό χωματόδρομο με το αυτοκίνητο σου να φτάσεις σχεδόν 200 μέτρα μακριά από τους καταρράκτες. Μετά από το πλούσιο μεσημεριανό φαγητό, δεν υπήρχε καν δίλημμα για μένα! Παρκάρω το όχημα σε μια ανοιχτωσιά και αρχίζω να περπατάω. Βρίσκω μια ταμπέλα για Μεγάλη Τούρλα αλλά δεν συνεχίζω εκεί. Ακολουθώ τις νουθεσίες των ντόπιων που γνώρισα στην ταβέρνα και ακολουθώ δεξιά ένα ελαφρώς ανηφορικό μονοπάτι. Αφού περάσω τα εντυπωσιακά ξύλινα γεφυράκια, ακούω τον εκκωφαντικό ήχο από τους καταρράκτες. Μπροστά, έχει δημιουργηθεί μια φυσική λίμνη με παγωμένα νερά που μπορούν να βουτήξουν οι πλέον τολμηροί! Οι πηγές ξεκινούν από το οροπέδιο Ξηροκάμπι κοντά στον Άγιο Ιωάννη. Δύο εντυπωσιακοί καταρράκτες, ο ένας μάλιστα φτάνει τα 70 μέτρα, δημιουργούν ένα θέαμα που κόβει την ανάσα. Καλύτερη εποχή να τους επισκεφτείς είναι η Άνοιξη, όταν η ροή είναι πλούσια λόγω των χειμωνιάτικων βροχών.

Πλάτανος: Το χωριό των νερών, των κερασιών και των Πλατάνων

Φεύγω από τη βουή των νερών των καταρρακτών και κατευθύνομαι λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα. Ο Πλάτανος (Πάτανε στα Τσακώνικα) είναι ένας πράσινος παράδεισος σε υψόμετρο περίπου 431 μέτρων. Το όνομά του οφείλεται στα πανύψηλα πλατάνια που τον περιβάλλουν, ενώ άφθονα νερά κυλούν παντού – αυλάκια, βρύσες και μια νεροτριβή που λειτουργεί ακόμα με τον παραδοσιακό τρόπο. Οι κάτοικοι (περίπου 156) ασχολούνται με κηπευτικά, κεράσια, σύκα και κάστανα. Μάλιστα, μια κερασιά με υποδέχεται στην κεντρική πλατεία του χωριού που δεσπόζει δίπλα από τη βρύση και τον καταρράκτη με το όνομα “Χαρές”. Τον ονόμασαν έτσι επειδή εκεί οι νεαρές κοπέλες έπλεναν τα προικιά τους πριν τον γάμο τους. Οι πάπιες που υπάρχουν εκεί με παρατηρούν με περιέργεια καθώς απολαμβάνουν να πιτσιλίζονται. Από το σημείο αυτό ξεκινάνε δύο σηματοδοτημένα μονοπάτια, παίρνω το κατηφορικό ώστε να φτάσω στο πέτρινο γιοφύρι. Κατηφορίζοντας τη ρεµατιά και γεμίζοντας λάσπη τα παπούτσια μου, το καλοσυντηρηµένο µονοπάτι οδηγεί στον δηµοφιλή καταρράκτη των Νυµφών µε πλούσια βλάστηση και επιβλητικά πλατάνια. Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ένα πανέµορφο µονότοξο πετρογέφυρο 200 ετών που ένωνε το χωριό με τον Αρκαδικό κάμπο και την Αργολίδα.

Αφήνοντας πίσω μου τη δροσιά της ρεματιάς, ανηφορίζω προς την κεντρική εκκλησία της Αγίας Άννας, ένα από τα παλαιότερα κτίσματα του χωριού. Ο Πλάτανος είναι χτισμένος στις πλαγιές του Πάρνωνα, δίπλα σε παραπόταμο του Βρασιάτη, ενώ η ιστορία του φτάνει μέχρι τον Μεσαίωνα. Σύμφωνα με την παράδοση, οι πρώτοι κάτοικοί του έφτασαν εδώ από τις Κυκλάδες αναζητώντας καταφύγιο από τις πειρατικές επιδρομές.

Η ατμόσφαιρα εδώ είναι σχεδόν νησιωτική. Τα ασβεστωμένα σοκάκια, τα τρεχούμενα νερά, τα οπωροφόρα δέντρα και η θέα προς τις πλαγιές του Πάρνωνα δημιουργούν την αίσθηση ενός υπαίθριου μουσείου. Λίγο έξω από το χωριό, ανάμεσα σε κάτι ιδιαίτερα δραστήριες μέλισσες, με περιμένει ο Παναγιώτης Καμπουρολιάς, αντιδήμαρχος του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας, μαζί με τον αδερφό του. Μου μιλούν για το παρελθόν του Πλατάνου, τις προκλήσεις του σήμερα αλλά και τα σχέδια για το μέλλον. Όταν τον ρωτώ πότε ζωντανεύει περισσότερο το χωριό, η απάντηση έρχεται αμέσως: στη Γιορτή Κερασιού τον Μάιο και στη Γιορτή Κάστανου τον Οκτώβριο. Όποια εποχή κι αν τον επισκεφθεί κανείς, ο Πλάτανος έχει τον δικό του ρυθμό. Την άνοιξη πρωταγωνιστούν τα φημισμένα κεράσια της περιοχής, με τη Γιορτή Κερασιού να προσελκύει επισκέπτες από όλη την Αρκαδία και όχι μόνο. Το φθινόπωρο τη σκυτάλη παίρνει το κάστανο, προϊόν άρρηκτα συνδεδεμένο με τον Πάρνωνα, σε μια γιορτή γεμάτη αρώματα, τοπικές γεύσεις και μουσικές. Είναι οι δύο στιγμές του χρόνου που το χωριό δείχνει το πιο εξωστρεφές του πρόσωπο, χωρίς να χάνει τίποτα από την αυθεντικότητά του.

Φεύγοντας από τη Σίταινα, το δάσος κλείνει πίσω μου σαν αυλαία. Οι ήχοι του νερού, οι σκιές των πλατανιών και η μυρωδιά του ελάτου με ακολουθούν για πολύ ακόμη.

Σίταινα: αμφιθεατρική ομορφιά μέσα στα έλατα

Αποχαιρετώ τον Πλάτανο και συνεχίζω προς τα νότια. Η στολή μελισσοκόμου που μου δάνεισε λίγο νωρίτερα ο Παναγιώτης Καμπουρολιάς αποδεικνύεται πολύτιμη, καθώς με προστατεύει από τις δραστήριες μέλισσες της περιοχής. Η Σίταινα, χτισμένη στα 700μ. αμφιθεατρικά κάτω από τη μεγάλη Τούρλα, την ψηλότερη κορυφή του Πάρνωνα, είναι ένα από τα πιο γραφικά Τσακωνοχώρια. Την αποκαλούν ελατοσκέπαστη γιατί περιβάλλεται από πυκνά ελατοδάση. Το μαγικό είναι ότι πλάι στα έλατα βλέπω ελιές (!), οξιές, καστανιές και βελανιδιές δείχνοντας την απίστευτη βιοποικιλότητα της περιοχής. Μαζί με τα κοντινά χωριά του Πραστού και της Καστάνιτσας, διατηρεί ζωντανή την Τσακωνική διάλεκτο, την αρχαιότερη ζωντανή ομιλούμενη γλώσσα στην Ελλάδα που προέρχεται απευθείας από τη Δωρική διάλεκτο της αρχαίας ελληνικής, σε αντίθεση με τα νέα ελληνικά που προέρχονται από την Ελληνιστική Κοινή.

Η ιστορία της είναι πλούσια: αναφέρεται από τον 15ο αιώνα, με σημαντική συμμετοχή στην Επανάσταση. Ο Ιμπραήμ την κατέστρεψε το 1826, αλλά οι κάτοικοι βρήκαν καταφύγιο στο σπήλαιο της Ζαγγόλης. Φτάνοντας στην κεντρική πλατεία, με εντυπωσιάζει το σπιτάκι-μανιτάρι, σημείο αναφοράς στη γιορτή των μανιταριών που γίνεται κάθε χρόνο και έλκει χιλιάδες επισκέπτες. Κοντά υπάρχουν φαράγγια (Λούλουγγας, Ζαρμπάνιτσας) για πεζοπορία και ορειβασία αλλά εγώ προτιμώ να δω τη Βίγλα του Καλλιοντζή, ένα σημείο που αυτός ο πρωτοκλέφτης του Πάρνωνα στη διάρκεια της Επανάστασης, έβλεπε τις κινήσεις του εχθρικού στρατού και στόλου αφού η θέα είναι πανοραμική: βλέπεις τον Αργολικό κόλπο από τα Ίρια και την Κάντια μέχρι το Πόρτο Χέλι και τις Σπέτσες.

Το χωριό προσφέρει ηρεμία και αυθεντικότητα. Οι δύο συνοικίες, η πλατεία με την πανοραμική θέα και τα πετρόχτιστα σπίτια δημιουργούν ένα σκηνικό από καρτ ποστάλ, ιδανικό για όσους αναζητούν ησυχία και επαφή με τη φύση.

Φεύγοντας από τη Σίταινα, το δάσος κλείνει πίσω μου σαν αυλαία. Λίγο πιο κάτω με περιμένει ξανά η θάλασσα του Αργολικού, όμως οι ήχοι του νερού, οι σκιές των πλατανιών και η μυρωδιά του ελάτου με ακολουθούν για πολύ ακόμη. Αυτό το καλοκαίρι, ο Πάρνωνας θυμίζει πως η Ελλάδα δεν βρίσκεται μόνο στις ακτές της, αλλά και στα βουνά της.

Το αφιέρωμα πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας. Ευχαριστούμε θερμά τον Αντιδήμαρχο κ. Παναγιώτη Καμπουρολιά για τη φιλοξενία, την ξενάγηση και την πολύτιμη συμβολή του στην πραγματοποίηση του ταξιδιού.