Skip to main content

Η φράουλα που δεν περιμένει

Υπάρχουν φρούτα που απλώς τα τρως. Και υπάρχουν φρούτα που αναγγέλλουν μια εποχή. Η φράουλα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Κάθε χρόνο εμφανίζεται στα χωράφια σαν μια μικρή κόκκινη υπόσχεση της άνοιξης. Ευαίσθητη, αρωματική, σχεδόν παιδική στη γεύση της — και ταυτόχρονα από τις πιο απαιτητικές καλλιέργειες της γης

Η γεύση της δεν είναι μόνο γλυκιά. Έχει μια ελαφριά οξύτητα που την κάνει δροσερή, ένα άρωμα που θυμίζει λουλούδι και κάτι βαθιά γήινο από το χώμα στο οποίο μεγάλωσε. Είναι ένας καρπός που κουβαλά έντονα τον τόπο του. Ίσως γι’ αυτό η φράουλα δεν μοιάζει με κανένα άλλο φρούτο — και ίσως γι’ αυτό η στιγμή που ωριμάζει είναι τόσο σύντομη.

 

Τα τελευταία χρόνια η φράουλα έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στην ελληνική αγορά. Εμφανίζεται παντού — από ένα απλό μπολ με γιαούρτι μέχρι τάρτες, γλυκά, μαρμελάδες ή ακόμη και σαλάτες. Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη της ελληνικής παραγωγής και των εξαγωγών την έκανε πιο ορατή ως προϊόν. Οι μικρότερες βιολογικές καλλιέργειες όμως έφεραν ξανά στο προσκήνιο κάτι που είχε αρχίσει να ξεχνιέται: τη σημασία της εποχής. Έτσι, για πολλούς καταναλωτές, η πρώτη φράουλα της χρονιάς λειτουργεί σχεδόν σαν το μικρό σημάδι ότι η άνοιξη ξεκινά.

 

Η πρώιμη βιολογική φράουλα του Κυβερίου

Στο Κυβέρι Αργολίδας οι πρώτες φράουλες της χρονιάς εμφανίζονται νωρίς. Πολύ νωρίτερα από ό,τι φαντάζεται κανείς. Η φύτευση γίνεται τον Οκτώβριο, ιδανικά από τις 10 έως τις 26 του μήνα, συνήθως μέσα σε θερμοκήπιο. «Οι πρώτες φράουλες μπορούν να εμφανιστούν ήδη από τα τέλη Ιανουαρίου ή στις αρχές Φεβρουαρίου», μας λέει η παραγωγός Δήμητρα Τσακίρη, που καλλιεργεί βιολογικές φράουλες στο Κυβέρι. Αν το φυτό κρατηθεί και για δεύτερη χρονιά, η συγκομιδή μπορεί να ξεκινήσει ακόμη νωρίτερα. Η πρωιμότητα της καλλιέργειας συνδέεται κυρίως με τη χρήση θερμοκηπίου. Στο Κυβέρι οι φράουλες φυτεύονται το φθινόπωρο και προστατεύονται τους πρώτους μήνες της ανάπτυξής τους, ώστε ο καρπός να εμφανιστεί νωρίς μέσα στη χρονιά. Όπως εξηγεί η Δήμητρα, δεν είναι πάντα εύκολο. «Υπάρχουν χρονιές που έχουμε πρόβλημα με τον τετράνυχο», λέει. «Η υγρασία και η ζέστη μπορούν να τον ευνοήσουν». Στη βιολογική καλλιέργεια η άμυνα του φυτού χτίζεται κυρίως μέσα από προληπτικές πρακτικές. Ένα από τα μικρά μυστικά του χωραφιού είναι η φύτευση σκόρδου ή κρεμμυδιού περιμετρικά της καλλιέργειας. «Ο τετράνυχος έλκεται από αυτά τα φυτά χωρίς να προσβάλλονται οι βολβοί», θα μας πει η Δήμητρα. «Έτσι συγκεντρώνεται εκεί και προστατεύεται η φράουλα».

Την ίδια σημασία της πρόληψης επισημαίνουν και οι γεωπόνοι που ασχολούνται με τη βιολογική καλλιέργεια. «Στη βιολογική καλλιέργεια η πρόληψη είναι καθοριστική», εξηγεί ο γεωπόνος Βαγγέλης Κυριακού της εταιρείας Anyfion, που δραστηριοποιείται στον χώρο των βιολογικών γεωπονικών σκευασμάτων. «Η σωστή άρδευση, ο καλός αερισμός και η υγεία του εδάφους είναι συχνά πιο σημαντικά από οποιαδήποτε επέμβαση. Πρακτικές όπως η συγκαλλιέργεια συμβάλλουν σημαντικά στον περιορισμό ασθενειών όπως ο τετράνυχος ή ο βοτρύτης, ενώ η σύγχρονη βιολογική γεωργία βασίζεται ολοένα περισσότερο σε φυσικούς μικροοργανισμούς και ωφέλιμα έντομα αντί για χημικά σκευάσματα.»

 

 

«Οι πρώτες φράουλες μπορούν να εμφανιστούν ήδη από τα τέλη Ιανουαρίου ή στις αρχές Φεβρουαρίου».

Ένας από τους πιο συχνούς μύθους γύρω από τη φράουλα είναι ότι πρόκειται για ένα φρούτο γεμάτο φυτοφάρμακα.

Μια απαιτητική καλλιέργεια

Η φράουλα θεωρείται από τις πιο απαιτητικές καλλιέργειες της γεωργίας. «Είναι μεγάλο ρίσκο», λέει η Δήμητρα Τσακίρη. Σύμφωνα με τον γεωπόνο Βαγγέλη Κυριακού, η επιτυχία μιας βιολογικής καλλιέργειας ξεκινά ήδη από το έδαφος και την επιλογή υγιών φυταρίων. «Η φράουλα θέλει γόνιμα, καλά αεριζόμενα εδάφη με υψηλή οργανική ουσία», εξηγεί. Η αμειψισπορά — η εναλλαγή καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι — είναι επίσης σημαντική, καθώς βοηθά να περιορίζονται οι μυκητολογικές ασθένειες και να διατηρείται υγιές το έδαφος. Το μεγαλύτερο λάθος στην καλλιέργεια της φράουλας, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η έλλειψη πρόληψης. «Αν περιμένεις να εμφανιστεί το πρόβλημα, συνήθως είναι ήδη αργά», λέει. Σε μια ευαίσθητη καλλιέργεια όπως η φράουλα, η απουσία προληπτικών μέτρων μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε καταστροφή ολόκληρης της φυτείας.

 

Μετά την παραγωγή του καρπού, το φυτό βγάζει στόλωνες — μικρά παρακλάδια που πρέπει να αφαιρεθούν για να μην εξαντληθεί. Η διαδικασία γίνεται με το χέρι. Αυτή η συνεχής φροντίδα είναι και ένας από τους λόγους που η φράουλα θεωρείται ακριβό φρούτο. «Η καλλιέργεια της φράουλας ξεκινά ήδη με σημαντικό κόστος. Η αγορά των φυτών μπορεί να φτάσει περίπου τα 2.000 ευρώ ανά στρέμμα, ενώ το σύστημα άρδευσης προσθέτει περίπου άλλα 1.000 ευρώ. Και όλα αυτά πριν ακόμη ξεκινήσει η παραγωγή», μας εξηγεί η Δήμητρα. Υπάρχει βέβαια πάντα και το ρίσκο της απόδοσης. Στη συμβατική καλλιέργεια η παραγωγή μπορεί να φτάσει ακόμη και τον 1,5 τόνο ανά στρέμμα. Στη βιολογική όμως συχνά περιορίζεται περίπου στα μισά. Παρόλα αυτά, η ζήτηση για βιολογικές φράουλες παραμένει υψηλή. Όπως σημειώνει και ο γεωπόνος Βαγγέλης Κυριακού, η καλλιέργεια της φράουλας απαιτεί συνεχή φροντίδα και πολλές εργατοώρες. «Γι’ αυτό αρκετοί παραγωγοί αποφεύγουν να ασχοληθούν», λέει.

 

Ηθική παραγωγή και βιολογικές πρακτικές

Η φράουλα είναι από τα φρούτα που δεν αγαπούν τα ταξίδια. Όσο πιο κοντά τρώγεται στον τόπο που μεγάλωσε, τόσο καλύτερη είναι. Όπως λέει η Δήμητρα: «Τις κόβω από το φυτό και τις τρώω επιτόπου. Δεν προλαβαίνουν να φτάσουν στο σπίτι.» Οι φράουλες αυτές καταλήγουν κυρίως σε τοπικές αγορές, μικρά παντοπωλεία ή απευθείας στους καταναλωτές. Και αυτό δημιουργεί μια διαφορετική σχέση με το προϊόν: πιο κοντινή, πιο προσωπική.

Η καλλιέργεια της φράουλας στην Ελλάδα συνδέθηκε τα προηγούμενα χρόνια και με ένα δύσκολο κοινωνικό ζήτημα. Η υπόθεση της Μανωλάδας άνοιξε μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τις συνθήκες εργασίας των εργατών γης και την ηθική της αγροτικής παραγωγής. Από τότε, όλο και περισσότεροι καταναλωτές ενδιαφέρονται όχι μόνο για την ποιότητα ενός προϊόντος αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο παράγεται. Η βιολογική καλλιέργεια, σε πολλές περιπτώσεις, επιχειρεί να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση: μικρότερη κλίμακα, περισσότερη φροντίδα και μεγαλύτερη διαφάνεια. «Σε αυτή τη λογική κινούνται και πρωτοβουλίες όπως η Anyfion», εξηγεί ο γεωπόνος Βαγγέλης Κυριακού. «Η προσπάθεια είναι να συνδεθεί πιο άμεσα ο παραγωγός με τον καταναλωτή και να διασφαλιστούν δίκαιες τιμές για τον πρώτο, χωρίς να χαθεί η ποιότητα του προϊόντος.»

Δήμητρα Τσακίρη

Και μια βοτανολογική λεπτομέρεια: η φράουλα δεν είναι στην πραγματικότητα «κανονικός» καρπός. Οι μικροί σπόροι που βλέπουμε στην επιφάνειά της είναι οι πραγματικοί καρποί του φυτού.

Η αλήθεια για τη φράουλα

Ένας από τους πιο συχνούς μύθους γύρω από τη φράουλα είναι ότι πρόκειται για ένα φρούτο γεμάτο φυτοφάρμακα. Η πραγματικότητα, όπως εξηγεί η παραγωγός, είναι πιο σύνθετη. Πολλά φρούτα — όπως τα μήλα ή τα αχλάδια — δέχονται περισσότερους ψεκασμούς κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας για να ολοκληρωθεί η παραγωγή τους. «Η προσθήκη χημικών στη φράουλα περνά απευθείας στη γεύση και στο άρωμα — δεν είναι τόσο απλό», εξηγεί. Παράλληλα, μεγάλο μέρος της ελληνικής παραγωγής φράουλας προορίζεται για εξαγωγές και καλλιεργείται με πιστοποιημένα πρωτόκολλα ποιότητας, όπως το Global GAP, που προβλέπουν αυστηρούς ελέγχους και συγκεκριμένες πρακτικές καλλιέργειας.

 

Σε αντίθεση με φρούτα όπως οι μπανάνες ή οι ντομάτες, η φράουλα δεν συνεχίζει να ωριμάζει αφού κοπεί. Αν συγκομιστεί άγουρη, θα παραμείνει άγουρη. Γι’ αυτό η σωστή στιγμή της συγκομιδής είναι καθοριστική για τη γεύση της. Και όταν φτάσει τελικά στο τραπέζι, η ποιότητά της αποκαλύπτεται εύκολα. Το πιο αξιόπιστο σημάδι είναι το άρωμα. «Από τη μυρωδιά καταλαβαίνεις τη φράουλα», θα πει η Δήμητρα. Η ποικιλία παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Μία από τις πιο γευστικές θεωρεί την Camarosa, που δίνει καρπούς με βαθύ κόκκινο χρώμα και έντονο άρωμα.

 

Και μια βοτανολογική λεπτομέρεια: η φράουλα δεν είναι στην πραγματικότητα «κανονικός» καρπός. Οι μικροί σπόροι που βλέπουμε στην επιφάνειά της είναι οι πραγματικοί καρποί του φυτού. Η κόκκινη σάρκα που τρώμε είναι διογκωμένος ανθικός ιστός. Όταν επιλέγουμε φράουλες, το χρώμα πρέπει να είναι έντονο κόκκινο σε όλο τον καρπό, χωρίς άσπρες ή πράσινες περιοχές. Τα φύλλα πρέπει να είναι ζωηρά πράσινα και φρέσκα.

 

Σήμερα παραμένει ένα από τα πιο αγαπημένα φρούτα του κόσμου — ίσως γιατί συνδυάζει κάτι σπάνιο: γλυκύτητα και ευθραυστότητα μαζί. Ζει λίγο — και ίσως γι’ αυτό είναι τόσο αγαπητή. Το άρωμά της κρατά στα δάχτυλα κάτι από το χώμα και τον ήλιο της άνοιξης και καλό είναι να καταναλώνεται αμέσως. Γιατί η φράουλα — όπως και η άνοιξη που την φέρνει — δεν περιμένει.

Προτάσεις

info's

Δήμητρα Τσακίρη

 

Αγρότισσα πρώτης γενιάς και απόφοιτος της Σχολής Τεχνολόγων Γεωπόνων Μεσολογγίου, καλλιεργεί περίπου 80 στρέμματα πιστοποιημένων βιολογικών καλλιεργειών στο Κυβέρι Αργολίδας, όπου εκτός από φράουλες παράγονται εσπεριδοειδή, λαχανικά, ελιές, βερίκοκα και ροδάκινα. Πολλά από τα φυτά προέρχονται από ιδιοπαραγόμενους σπόρους. Μέρος της παραγωγής μεταποιείται σε προϊόντα όπως μαρμελάδες, γλυκά κουταλιού, σάλτσες και ελαιόλαδο.

Τις περισσότερες φορές όμως θα τη συναντήσει κανείς στις βιολογικές αγορές της Αττικής, πίσω από τον πάγκο της παραγωγού. Ως πρόεδρος του συλλόγου Βιοκαλλιεργητών Αγορών Αττικής συμμετέχει ενεργά στον συντονισμό τους — εκεί όπου το προϊόν περνά σχεδόν απευθείας από το χωράφι στο τραπέζι.

 

Βαγγέλης Κυριακού

Γεωπόνος με πολυετή εμπειρία στη βιολογική γεωργία και πρώην επιθεωρητής φορέα πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων για περισσότερα από 14 χρόνια. Μέσω της εταιρείας Anyfion δραστηριοποιείται στον τομέα των βιολογικών γεωπονικών εισροών και της διάθεσης βιολογικών προϊόντων σε αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, υποστηρίζοντας πρακτικές καλλιέργειας φιλικές προς το περιβάλλον και τον παραγωγό. www.anyfion.gr.

 

 

Θα το βρείτε στο

τεύχος 148

Στο ίδιο τεύχος