Η ύπαρξή της μυθολογικά ταυτίστηκε επίσης με την φριχτή τιμωρία της Ιπποδάμειας, συζύγου του Πέλοπα, καθώς σύμφωνα με άλλο θρύλο τούτο το μέρος πρωτοχτίστηκε επειδή επιλέχτηκε ως τιμωρία και φυλακή της. Ανεξάρτητα όμως από τις αρχαίες μυθικές επιταγές, η Μιδέα το μόνο σίγουρο είναι, ότι χτίστηκε και οικίστηκε προκειμένου να προστατεύει το πέρασμα προς την αρχαία Επίδαυρο μέσω του όρους Αραχναίου.
Μέσα στην απλωσιά του κάμπου τυλιγμένη τις μεθυστικές μυρωδιές του πορτοκαλιού και των κηπευτικών σήμερα, η ταπεινή Μιδέα, τον τελευταίο αιώνα αργά μα εντυπωσιακά, φανέρωνε τα συναρπαστικά μυστικά που χιλιετίες έκρυβε στα σπλάχνα της και απετέλεσε μια από τις συ-ναρπαστικότερες εκπλήξεις του παγκόσμιου αρχαιολογικού κόσμου.
Για τους περισσότερους επισκέπτες που θα-μπώνονται από την αίγλη της δυναστείας του Αγαμέμνονα, η επίσκεψη στις Μυκήνες και την Τίρυνθα θεωρείται σχεδόν «ιερό προσκύνημα». Οι περισσότεροι ωστόσο αγνοούν ότι η ακρόπολη και τα τείχη της Μιδέας αποτελούν για όσους επιθυμούν να σχηματίσουν καθαρή εικόνα της πραγματικής δύναμης της μυκηναϊκής κοσμοκρατορίας, την τρίτη αλλά και την πλέον καθοριστική ματιά. Και μιας και η αρχαιολογική αξία αυτού του, κατά τα άλλα σεμνού και μικρού χωριού είναι ανυπολόγιστη, ας μας συγχωρέσει ο αναγνώστης λίγα παραπάνω λόγια για το "τι εστί Μιδέα".

Μιδέα η αποδεδειγμένη...

Με θέση κομβική στον αργολικό κάμπο, ικανή να ελέγχει το πεδινό πέρασμα προς την Επιδαύρια γη, η Μιδέα έπαιξε το ρόλο του επί ξηράς προμαχώνα, για την μυκηναϊκή δυναστεία, την ώρα που η Τίρυνθα εξασφάλιζε αγνάντιο και προπύργιο προς την θάλασσα. Άκμασε την μυκηναϊκή εποχή σε βαθμό που δεν ήταν καθόλου γνωστός μέχρι τις πρόσφατες αρχαιολογικές ανακαλύψεις. Η στρατηγική θέση της, κυρίαρχης των ανατολικών παρυφών της Αργολικής πεδιάδας, έχει εμφατικά τονισθεί από ξένους και Έλληνες μελετητές και απεδείχθη πλέον πασιφανώς ότι για αιώνες έπαιξε ρόλο βιοτεχνικής, διοικητικής, στρατιωτικής και οικονομικής δύναμης.
Ο πλούτος και η αίγλη της, αποτυπώνονται μεγαλειωδώς στα πλούσια αρχαιολογικά ευρήματα, η μελέτη των οποίων συνεισέφερε τα μέγιστα στην κατανόηση του επιπέδου ανάπτυξης των αρχαίων γηγενών. Κατεργασμένοι ημιπολύτιμοι λίθοι, κεραμικά και μολύβδινα σκεύη, λίθινα και οστέινα εργαλεία, προπλάσματα πανοπλιών και εκμαγεία χρυσών κοσμημάτων αποδεικνύουν την αποθηκευτική και εργαστηριακή φύση των κτισμάτων, υπογραμμίζοντας την βιοτεχνική και καλλιτεχνική της δυναμική στα χρόνια ακμής. Ένα από τα πλέον σημαντικά ευρήματα ήταν το σπανιότατο μεγάλο τροχήλατο ειδώλιο θεότητας του οποίου η έρευνα έριξε φως στις λατρευτικές πρακτικές της εποχής.
Τεχνοκατασκευαστικά τα κυκλώπεια έργα της απετέλεσαν μεγαλύτερο ίσως άθλο έναντι εκείνων των Μυκηνών και της Τίρυνθας καθώς τα τείχη και η Ακρόπολή της βρίσκονται σκαρφαλωμένα στο ύψος των 270 μέτρων. Ο αρχαίος λόφος κατοικείται στην προϊστορική εποχή, όπως δηλώνουν κεραμικά υστεροελλαδικά ευρήματα του 13ου αιώνα π.Χ, και το απότομο κόψιμο του βράχου από την μια πλευρά αποτελούσε φυσικό οχυρό και απροσπέλαστο για τους εχθρούς εμπόδιο. Η κορυφή του, περικλείεται από «κυκλώπειο τείχος» που προστατεύει την ασύλληπτη έκταση των 24.000 τ.μ. περιφρουρώντας την Ακρόπολη με τις δυο αντικριστές πύλες και τα κατώτερα δαιδαλώδους κατασκευής δώματα. Τέλος υπόγεια μεγαλιθική σήραγγα, αποδεικνύει ανεπτυγμένο υδρευτικό και ίσως αποστραγγιστικό σύστημα και αποδεικνύει συγκεκριμένο και λεπτομερές αρχιτεκτονικό μοτίβο οίκησης, καθώς είναι πανομοιότυπο με τα αντίστοιχα έργα της Τίρυνθας. Ο λόγος που η Μιδέα καταστράφηκε, αποτυπώθηκε στο σκελετό κοριτσιού, στην Ανατολική Πύλη, που βρέθηκε καταπλακωμένος από πεσμένους ογκολίθους και κατέδειξε ότι φονικός σεισμός και επακόλουθη πυρκαγιά, υπήρξαν τα καταστροφικά αίτια.

Εν αρχή ην ο λόγος και ο λόγος ην Ελληνικός...

Και ενώ όλα αυτά τα θαυμαστά και ωραία που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη απέδειξαν απλώς και μόνον το προφανές, δηλαδή την ύπαρξη της αρχαίας πολιτείας, η Μιδέα με άλλα ευρήματά της πρόσφερε τον τελεσίδικο ίσως κόλαφο και την πλέον αποστομωτική απάντηση σε όσους εμπαθώς, προσπάθησαν να αμφισβητήσουν την αδιάλειπτη συνέχεια του ελληνισμού μέσα στους αιώνες. Μικρός κεραμικός σφραγιδόλιθος, αρχαία ετικέτα, που βρέθηκε στα χαλάσματα με την επιγραφή «μέγαρον» αποδεικνύει την ύπαρξη της ελληνικής ως κοινής ομιλούμενης γλώσσας αλλά και επίσημου γραπτού λόγου, τις τελευταίες χιλιετίες στον ελλαδικό χώρο. Τέλος ενεπίγραφοι αμφορείς, συνέτειναν στην αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β' και κατέδειξαν με τον καλύτερο τρόπο την ιστορική ενότητα και συνέχεια της Ελληνικής γλώσσας και την ύπαρξη ενός ενιαίου συγκεκριμένου και συνεχώς εξελισσόμενου πολιτισμού πέριξ του Αιγαίου, με συγκεκριμένα ήθη και πολιτιστική ταυτότητα. Ως εκ τούτου οι ανασκαφικές δραστηριότητες στο χώρο της Μιδεάτικης Ακρόπολης έκλεισαν οριστικά και αμετάκλητα το θέμα του, κατά πόσο η Γραμμική Α' και Β' αποτέλεσαν εξέλιξη της ίδιας γλώσσας, της μετέπειτα δηλαδή κοινής ελληνικής, ή πρόκειται όπως μετά μένους κάποιοι ισχυρίζονταν, για μια άλλη τελείως διαφορετική γλώσσα, ενός άλλου τελείως διαφορετικού πολιτισμού. Το πόσο άλλωστε αλληλεπιδραστική, ισχυρή και συνεχής υπήρξε η σχέση των διαφόρων ελληνικών φυλών μέσα στο Αιγαίο, καταδεικνύεται και από άλλα Μιδεάτικα σπαράγματα.
Παρά το γεγονός ότι η φυσιογνωμία της ήταν εν πολλοίς στρατιωτική, οι αρχαίοι κάτοικοι αποδεικνύονται εξαιρετικοί καλλιτέχνες και τεχνίτες. Στη Δυτική Πύλη αποκαλύφθηκε προμαχώνας, φυλάκιο και συγκρότημα οικημάτων, οι τοίχοι των οποίων έφεραν λεπτότεχνο διάκοσμο, όπως φανέρωσαν θραύσματα τοιχογραφιών, σαφώς επηρεασμένες από την Κρητομινωική τεχνοτροπία.

Δενδρά, η εκκωφαντική σιωπή των νεκρών...
Όσοι θωρούν αρκετά εντυπωσιακά τα παραπάνω για τον αναγκαστικά αδικημένο τούτο αρχαιολογικά τόπο, καθώς η μοίρα θέλησε να ζει στην σκιά των Μηκυνών, τα θαυμαστά δεν τελειώνουν εδώ. Ο υποψιασμένος περαστικός επιβάλλεται να επισκεφτεί και τον αρχαιολογικό χώρο του νεκροταφείου των Δενδρών. Πρόσφατα εκεί ανακαλύφθηκαν οι περίφημοι βασιλικοί τάφοι, αλλά κυρίως η διαβόητη πλέον στους αρχαιολογικούς κύκλους αρχαιότερη ανέπαφη χάλκινη πανοπλία. Η νεκρόπολη των Δενδρών όχι μόνο έριξε φως στις αρχαίες ταφικές συνήθειες των μυκηναίων αρχόντων, αλλά κυρίως και επιβεβαίωσε τον Όμηρο όταν υμνούσε τους «χαλκοχιτώνας Αχαιούς». Πολύτιμα νεκρικά τιμαλφή, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, περίτεχνα κοσμήματα και λατρευτικά ειδώλια, φανερώνουν την οικονομική ευρωστία της εποχής. Εδώ τέλος, ανακαλύφθηκαν πρόσφατα, δυο απολι-θωμένα προϊστορικά αλόγα, εξημερωμένα και οικόσιτα, ίσως πρόκειται και για πολεμικά άτια, που συγκλόνισαν τον αρχαιολογικό κόσμο.

Ας κρατήσουν λοιπόν οι χοροί...
Για όσους ο πολύς Όμηρος και η αρχαιολογία πέφτουν ελαφρώς βαριά, τα χωριά του Δήμου Μιδέας ενδείκνυνται πολύ περισσότερο από όσο φαντάζονται, καθώς εδώ οι ντόπιοι ξέρουν να ζουν καλά! Σε ελάχιστη απόσταση από υπέροχες παραλίες και με φυσικό ανάγλυφο που γοητεύει μέσα από τις φυσικές αντιθέσεις του η Μιδέα σήμερα, εξελίσσεται δυναμικά στο κατώφλι του 21ου αιώνα, προστατεύοντας ωστόσο ευλαβικά την παράδοση των περασμένων χιλιετιών της. Από τη μια μεριά, σπίτια παραδοσιακά διά-σπαρτα και γραφικά εκκλησάκια όπως του Αγίου Θωμά στα Δενδρά και του Αγίου Γεωργίου στο Αργολικό, ξαπλώνουν ήρεμα στο χουζούρι του Αργολικού κάμπου μέσα στους ευωδιασμένους πορτοκαλεώνες. Από την άλλη, βραχώδεις όγκοι κατσούφηδες και γεμάτοι ελιές κάνουν το χατίρι και του πιο απαιτητικού φυσιολάτρη. Τα πανηγύρια της περιοχής πάμπολλα. Εδώ παντρεύεται το κέφι και η εγκαρδιότητα των κατοίκων με θρησκευτική κατάνυξη των εκκλησιών που δοξάζονται κάθε χρόνο και αποτελούν πόλο έλξης για πολλούς επισκέπτες που καμαρώνουν την βυζαντινή κληρονομιά της Μιδέας και χαίρονται την φιλοξενία των ντόπιων.
Στο πάντα θαρρείς ηλιόλουστο Παναρήτι, στέκει το μοναστήρι του Αγίου Θεοδoσίου, που θεωρείται θαυματουργός και προκαλεί κοσμοσυρροή εκατοντάδων πιστών κάθε χρόνο, ενώ οι γλεντζέδες και μερακλήδες στο φαί γηγενείς, καλοδέχονται τον επισκέπτη στο γλέντι τους.
Η διάσημη για την αρχαιολογική και αρχιτεκτονική αξία της, εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου 12ου - 13ου αιώνα στην Αγία Τριάδα ή αλλιώς «του Βούζη», αποπνέει ιερή κατάνυξη, εντυπωσιάζει με το διάκοσμό της και συγκινεί με τα βάσανα της πολύπαθης ιστορίας της, που όλο και κάποιος ντόπιος θα προθυμοποιηθεί με πόνο και καμάρι να την διηγηθεί. Σε μικρή απόσταση καφέ και ταβέρνες προσφέρουν λιχουδιές και εδέσματα στον πεινασμένο επισκέπτη.
«Γκιόσα», «γουρνοπούλα» μιδεάτικη, σπιτικές «γκόγκες» πασπαλισμένες με ντόπιο άσπρο σκληρό τυρί και φρεσκοψημένο ζυμωτό ψωμί, αρκούν για να κάνουν του καλοφαγά την βόλτα στην περιοχή αξέχαστη. Και για όσους παράφαγαν, βόλτα για χώνεψη στην πρωτοβυζαντινής τεχνοτροπίας Μεταμόρφωση του Σωτήρος στο Πλατανίτι, ενώ για τους πιο τολμηρούς η «ορεινή» και πετρόχτιστη Αγία Μαρίνα στο Αραχναίο, αποτελεί μιας πρώτης τάξεως αφορμή για ορεινή πεζοπορία.
Τι να πρωτοχαιρετίσω αλήθεια φεύγοντας από την όμορφη Μιδέα. Γνέφω στους οικισμούς και τα χωριουδάκια που δεν πρόλαβα να δω και που θα αφήσω για την επόμενη. Τον Αμαριανό, την Αμυγδαλίτσα, το Ανυφί, Βίλλα, Πουλακίδα, Ηραίο...
Πανέμορφοι αλήθεια τούτοι οι τόποι, δεν χορταίνονται εύκολα και δεν ξεχνιούνται ποτέ! Μένουν φωλιασμένοι στις καρδιές όσων τους γνώρισαν και εξάπτουν την φαντασία εκείνων που έχουν ακούσει πολλά για αυτούς. Άλλωστε κανείς δεν περιμένει τίποτα λιγότερο από μια γη που τραγουδήθηκε όσο καμία άλλη από τον πατέρα της ποίησης. Άλλωστε τα χώματα αυτά μια χούφτα όλα κι όλα, αν και δεν καταλαμβάνουν ούτε υποψία κουκίδας στον παγκόσμιο χάρτη, αδυνατούν να καταναλώσουν την ιστορία που παρήγαγαν. Τρία χρόνια δούλεψα στον Ν. Αργολίδας ως αναπληρώτρια. Τρία χρόνια έζησα με τους ανθρώπους της, ζυμώθηκα με τα ήθη και τον τόπο... Θαύμασα την ηρωική γη με τους θρύλους της, έμαθα την ιστορία της, λάτρεψα τις ομορφιές της φύσης, αγάπησα τους ανθρώπους της και με αγάπησαν και αυτοί. Τώρα εγκλωβισμένη στην θηριώδη πρωτεύουσα, η νοσταλγία μιας ζωής πιο ανθρώπινης πιο όμορφης και πιο ήρεμης κάνει ακόμα πιο δυνατή την ανάγκη επαφής με αυτό τον τόπο που τώρα πλέον θεωρώ μια δεύτερη ιδιαίτερη πατρίδα!

Κείμενο: Σταυρούλα Πλίακου
Φωτο: Κωνσταντίνος Ντόκος, Μπουγιώτης - Ρασσιάς