Ξημέρωμα στην Ιχθυόσκαλα Κερατσινίου
5.0/5 rating 1 vote

Κείμενο - Φωτογραφίες: Μάρω Κουρή

Έξι χρόνια τώρα αφιερώνω κάποια ξενύχτια και ξημερώματα στη μεγαλύτερη ψαραγορά της χώρας. Μέσα από τα μάτια της καρδιάς κοιτάζω τον άνθρωπο στην απλότητά του, στην απώλεια του καταναλωτισμού και στην τρυφερότητα που φωλιάζει μες τη φαινομενική σκληρότητα…

Μέσα στις κασέλες με τις σφυρίδες, τα μύδια και τις κουτσομούρες, οι Αιγύπτιοι εργάτες καθαρίζουν λίγες σουπιές για να μαγειρέψουν το πρωί, όταν επιστρέψουν με το καλό στο σπίτι τους, να φάνε, ενώ οι επιχειρηματίες αν και εν μέσω κρίσης, γειωμένοι, απολαμβάνουν όσο μπορούν το βίωμα της εργασίας και του ξενυχτιού. Πριν το 2011, ο κόσμος αγόραζε περισσότερα ψάρια και ακριβά. Τώρα, ο οικογενειάρχης αγοράζει οικονομικά, περισσότερο κρέας, και λιγότερο το ψάρι. Τα «λαϊκά» ψάρια, ο γαύρος, η σαρδέλα, η μαρίδα, ο κολιός, τα σαυρίδια κι η γόπα, ψαρεύονται στις ίδιες ποσότητες, μα παρουσιάζουν μείωση 16% στην κατανάλωση. «Είναι εύγεστα και προνομιούχα σε ιχνοστοιχεία και πρωτεΐνες, ενώ οι τιμές τους παραμένουν προσιτές και χαμηλότερες από παλιά», μας λέει ο Σάββας Σμυρνάκης, ιχθυολόγος, Πρόεδρος των εμπόρων Ιχθυόσκαλας Πειραιά. Ο Σάββας από τα έντεκα του χρόνια βοηθούσε τον πατέρα του, μόλις τελείωνε το σχολείο. Η οικογένεια του είναι τέσσερις γενιές στην Ιχθυόσκαλα.

Τη νύχτα, οι αντιστάσεις «γκρεμίζονται», οι αλήθειες ξεγυμνώνονται μέσα στις τριβές της σχέσης που λέγεται «αλισβερίσι». Ψαράδες, ψαρέμποροι με γενναιόδωρη ζωντάνια και εκφραστικότητα στέκονται αγέρωχα μπροστά στα λευκά κουτιά από φελιζόλ, τα γεμάτα πάγο και όλων των ειδών τα θαλασσινά.

Βροντάζουν με φωνές από το «χάρα» – όπως λένε οι ινδουιστές την περιοχή κάτω από το στομάχι – όπου πηγάζει η δύναμη μας.

Μοιάζουν άφοβοι, θαρραλέοι, με λίγες σκέψεις, περισσότερη σιωπή, πείρα, γνώση. Είναι δύσκολο να καταφέρνεις να εργάζεσαι μαζί με άλλους σε έναν κοινό χώρο, αν δεν μπορείς να εστιάσεις. Ένας τόπος αληθινού, δίκαιου αγώνα, κεφιού και μελαγχολίας, με ελάχιστες γυναίκες και πολλούς άνδρες που εμπορεύονται νυχθημερόν. Ζούνε μέχρι το μεδούλι. Παρόντες, σαν τους ηθοποιούς στη σκηνή. Βρέχει, χιονίσει, κάθε βράδυ, όλο τον χρόνο, εκτός Σαββάτου, με γαλότσες μες το τσουχτερό κρύο των χειμώνων ή στην έντονη υγρασία των καλοκαιριών. Μοιάζει με ατέλειωτη τελετή.

Η Ιχθυόσκαλα Κερατσινίου είναι η μεγαλύτερη ανάμεσα στις δέκα ιχθυόσκαλες της χώρας που είναι της Θεσσαλονίκης, της Καβάλας, της Χαλκίδας, της Αλεξανδρούπολης, της Χίου, της Καλύμνου, των Χανίων, της Πάτρας, του Μεσολογγίου και της Πρέβεζας.

Η ομορφιά των ψαριών μέσα στη νεκρότητά τους, τακτοποιημένα σε λευκές κούτες, σε δίχτυα τα όστρακα, τα πανέμορφα σαλάχια, οι συναγρίδες, οι πεσκαρδίτσες, οι σκορπίνες, τα μπαρμπούνια… Σκορπιοί, φαγκριά, καβούρια, οι εργάτες τα ραντίζουν και λαμπυρίζουν τα παγωμένα τους μάτια, τα λέπια, οι καμπύλες τους. Συνήθως, ο πατέρας εργάζεται στην Ιχθυόσκαλα, η μητέρα έχει ιχθυοπωλείο σε κάποια γειτονιά και το παιδί πάγκο ψαρικών στις λαϊκές αγορές.

«Εδώ είναι ένα μικρό χρηματιστήριο», λέει ο Γεώργιος Τελλής στο κιτρινόμαυρο, μικροσκοπικό γραφείο, όπου τα διακοσμητικά σουβενίρ παραπέμπουν στην ομάδα του: οι αρβύλες, η τηλεφωνική συσκευή κι οι λάμπες έχουν όλα κιτρινόμαυρο χρώμα. Ο Γιώργος σπούδασε ηλεκτρολόγος και εργάζεται εδώ 23 χρόνια. «Ήταν ο πεθερός μου ψαράς κι η σύζυγός μου είναι στην εταιρία. Η Ιχθυόσκαλα είναι από τα πιο παραγωγικά κομμάτια της Ελλάδας. Είναι αδιαφήμιστη η άριστη ποιότητα των ψαριών μας. Το αλίευμα ελέγχεται από κτηνίατρο και τα σκάφη μας από το λιμεναρχείο. Έχουμε ιατρείο», λέει.

«Διαθέτουμε συσκευαστήριο, όπου συσκευάζουν οι ψαράδες γαύρο και σαρδέλα για τη Νέα Υόρκη, κολιό και κουτσομούρα για Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία μέχρι και Ιαπωνία. Των δικών μας θαλασσών τα ψάρια ξεχωρίζουν για τη νοστιμιά τους. Ο τόνος μας “ταξιδεύει” στην Ιαπωνία να γίνει σούσι, επίσης τα μαγιάτικα και ο ξιφίας. Και στο Χονγκ-Κονγκ έχουν ζήτηση τα ψάρια μας. Έχουμε όμως ασταθή παραγωγή λόγω καιρικών αλλαγών καθώς στις μεγάλες θάλασσές μας, τα κυνηγάς τα ψάρια, και αυτός είναι ένας λόγος που μένουν ψάρια στα χέρια των ψαράδων», λέει ο Βασίλης Κατσιώτης, εφτά χρόνια Διευθυντής της Ιχθυόσκαλας Κερατσινίου και γενικός διευθυντής όλων των ιχθυόσκαλων Ελλάδας. «Κάθε χρόνο δωρίζουμε είκοσι δύο τόνους στα κοινωνικά παντοπωλεία των Δήμων, στις εκκλησίες και στο «Χαμόγελο του Παιδιού», και μαγειρεύονται περίπου 650.000 μερίδες.»

Η ώρα πάει περασμένες τρεις και η κίνηση έχει φθάσει στο ζενίθ. Ο  ολοφώτιστος, πεντακάθαρος χώρος της αγοράς είναι κατάμεστος. 

«Στο ζωντανό χρηματιστήριο αλλάζουν οι τιμές ανάλογα με τον καιρό, τη ζήτηση, τις ποσότητες που “μπαίνουνε”, το είδος, ακόμη και ανάλογα το γέμισμα ή τη χάση του φεγγαριού», λέει ο πρόεδρος. «Τα πρωινά μετά τη δουλειά, πλενόμαστε και τρέχουμε για άλλες γραφειοκρατικές υποχρεώσεις και πληρωμές», συνεχίζει. «Ο θεσμός των ιχθυοσκαλών ξεκίνησε τη δεκαετία του ‘50, κι έλαβε συγκροτημένη μορφή το 1965, οπότε φτιάχτηκε ένα στιβαρό πλαίσιο διαχείρισης αλιευμάτων κι εμπορίας. Το 70%  του πλαισίου παραμένει το ίδιο από το 1970. Τα μέσα, οι περιοχές αλίευσης καθώς και τα ιχθυοαποθέματα άλλαξαν. Χρειαζόμαστε αναπροσαρμογή της νομοθεσίας στη σημερινή εποχή, τόσο στη διακίνηση όσο και στην αλιεία, όπως ορίζει η Ε.Ε.», επισημαίνει ο διευθυντής. «Για παράδειγμα, η φορολογική νομοθεσία επιτρέπει στον ψαρά να διακινεί τα αγαθά του με ηλεκτρονικό παραστατικό μέσω του κινητού του, ενώ η παλιά αλιευτική νομοθεσία, που είναι σε ισχύ, επιβάλλει τυπωμένο τιμολόγιο με σφραγίδα.»

«Πάρε ροφό να φας βραστό ή ψητό, να γλύφεις τα δάχτυλά σου», ακούγεται μια φωνή από έναν πάγκο. Η Ιχθυόσκαλα είναι ανοιχτή μόνο για χονδρεμπόρους και κλειστή προς το κοινό. «Σχεδιάζουμε να ανοίξουμε στον απλό καταναλωτή για να γνωρίσει από κοντά την πρώτη πηγή του ψαριού, πλάι στη θάλασσα», συνεχίζει ο πρόεδρος. «Άδεια παίρνω. Τη χαίρομαι όμως, όταν το πόστο δουλεύει και χτυπούν τα τηλέφωνα; Ένα τριήμερο πάντως φεύγω αγκαλιά με τους φιλάθλους, να δούμε την ομάδα, όταν παίζει στο εξωτερικό. Έχω κάνει χίλιες δυο εργασίες στη

ζωή μου. Από ασφαλτοστρώσεις δρόμων, μεταφορές, μονώσεις σε ταράτσες, μέχρι που έμπλεξα με τα ψάρια. Όλες τις αγάπησα. Ο πατέρας μου ήταν καπετάνιος και αγαπούσε να φωτογραφίζει. Όταν ερχόταν στο νησί, έφερνε φωτογραφίες», λέει συγκινημένος ο κύριος Τελλής παρατηρώντας την ομάδα του φωτογραφικού σεμιναρίου που τον αιχμαλωτίζουμε με τους φακούς μας.

Η μόνη παρούσα έμπορος γυναίκα στην Ιχθυόσκαλα λέγεται Παναγιώτα Πάτρωνα και είναι 38 ετών. «Ακολουθώ τα χνάρια του πατέρα μου, επειδή αγαπώ αυτήν την εργασία, τους ανθρώπους, την επικοινωνία, το ξενύχτι, τα χρήματα, όλο το κλίμα, κρατώντας τις καλές στιγμές. Εύχομαι στα παιδιά μου να ζήσουν τη ζωή τους όπως θέλουν. Βλέπουν τη μητέρα τους δυναμική στην αγορά και μαμά με τα όλα της στο σπίτι.»

Περίπου το 30% των εμπόρων της Ιχθυόσκαλας είναι οι ίδιοι ψαράδες ή αντιπρόσωποι και τα πουλάνε μόνοι τους. Το 70% είναι εμπορικές επιχειρήσεις που αγοράζουν αλιεύματα και τα μεταπουλάνε μέσα στην αίθουσα δημοπρασίας. Ψάρια ελληνικής ιχθυοκαλλιέργειας και εισαγωγής π.χ. Σενεγάλης, μπακαλιάρος Καναδά, Νορβηγίας, Ισπανίας, πρώτης ποιότητας γλώσσα Γαλλίας, γαύρο και κουτσομούρα Ιταλίας.

Πανελλαδικά, διακινούνται περίπου 55.000 τόνοι αλιευμάτων ετησίως μέσα από τις ιχθυόσκαλες. Οι 23.000 διακινούνται στην Ιχθυόσκαλα Κερατσινίου.

Έρχονται 5-7 έμποροι από την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και κοντινούς νομούς. Κάθε βράδυ 650 αυτοκίνητα μπαίνουν για αγορά ψαριών, που μεταπωλούνται σε λαϊκές και ιχθυοπωλεία, με περίπου 700 αγοραστές (σε κάποια αυτοκίνητα έρχονται δύο αγοραστές.) Μέσα στην Iχθυόσκαλα εδρεύουν 110 επιχειρήσεις. Φόρτωμα, ξεφόρτωμα, πάγωμα, ξεπάγωμα.

Σε ένα καΐκι, ένας Αιγύπτιος εργάτης απλώνει μπουγάδα τη φόρμα εργασίας του. «Γαύρο, σαρδέλα, κέφαλο έχω σήμερα, από τη Θεσσαλονίκη για ψητό, την Καβάλα και μαρίδα Ευβοίας για τηγάνι». H επιχείρηση του 24χρονου Θανάση Κόντζογου κρατά από πάππου προς πάππου. «Είμαι τυχερός που βρήκα μία επιχείρηση να αναλάβω», λέει. Δίπλα του ο 17χρονος αδερφός του, σπουδαστής παράλληλα στο τμήμα Η/Υ του Πανεπιστήμιου Δυτικής Αθήνας. «Όταν με το καλό πάρω το πτυχίο θα έχω δέκα γνώσεις παραπάνω από το σχολείο της Ιχθυόσκαλας», λέει γεμάτος αισιοδοξία. Η Ιχθυόσκαλα μεταδίδει θετική ενέργεια. Ίσως τα κύματα που σκάνε στην προβλήτα με θέα το παλιό βιομηχανικό Κερατσίνι, ίσως οι άνθρωποι, ίσως οι ριπές της αρμύρας, οι γλάροι που πετάνε ολόλευκοι μες τη νύχτα κι ίσως όλα μαζί…»

Ο Ρεζκ Μοχάμεντ ήρθε από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου πριν 25 χρόνια κι από τότε εργάζεται εδώ. Οι συμπατριώτες του έρχονται για δυο χρόνια εργασίας και μένουν μέσα στα σκάφη. «Οι συχνές καθυστερήσεις στην έγκριση αδειών εργασίας των Αιγύπτιων αλιεργατών έχει αρνητική συνέπεια στο να χαθεί πολύτιμος χρόνος αλιείας. Έχουμε μόνο 550 ενεργά αλιευτικά σκάφη που προμηθεύουν με ψάρια τις ιχθυόσκαλες της Ελλάδας. Θα λιγοστέψουν επειδή βγάζουν μικρό κέρδος κι έχουν υψηλό κόστος πετρελαίου», προειδοποιεί ο διευθυντής. Η υπεραλιεία είναι ένα ακόμη πλήγμα, που λειτούργησε μπούμερανγκ στα γρι-γρι και στις μηχανότρατες.

«Οι αλιείς χρειάζεται να εξειδικευτούν στη διαχείριση των ποσοτήτων για εξισορρόπηση των αγορών, ώστε να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός κι η απληστία της υπεραλιείας», τονίζει ο πρόεδρος.

Οι θαμώνες της Ιχθυόσκαλας, θα πιούνε καφέ, κρασί, μεζέ με σειρά σε τακτά διαλείμματα στο στέκι της πολυπράγμων Λίας.

Οι πρώτες ηλιαχτίδες «χώνονται» στα ταβερνεία της αγοράς, όπου ο κόσμος θα χορτάσει με ζεστή κακαβιά και θα τσουγκρίσει το κρασοπότηρό του καλωσορίζοντας τη μέρα που έρχεται.