Ειδοποίηση
  • Google Geocoding API error: The request was denied.
Από τη Νέα Καρβάλη στο Γκέλβερι
5.0/5 rating 1 vote
ΚΕΙΜΕΝΟ Ι ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Μάρω Κουρή

Σαν να μην πέρασε μια μέρα...

Ένα οδοιπορικό αξέχαστο,
μιας και εκπληρώνει μια ανάγκη ψυχής.
Γυναίκες και άνδρες που γεννήθηκαν στο όμορφο καππαδοκικό χωριό Γκέλβερι, διώχτηκαν απότομα και βάναυσα με την ανταλλαγή του 1924, όμως κράτησαν τη μνήμη ζωντανή, και με αγάπη κατάφεραν να συνεχίσουν μέχρι σήμερα τη φιλία με τους Τούρκους που μένουν στα παλιά τους σπίτια. Κάθε χρόνο, οι Νεοκαρβαλιώτες και όσοι θέλουν να συμμετέχουν, ταξιδεύουν από τη Νέα Καρβάλη, δέκα χιλιόμετρα δυτικά της Καβάλας, μέχρι την παλιά, το σημερινό Γκέλβερι, όπου Έλληνες και Τούρκοι σμίγουν, καθώς οι Καρβαλιώτες ξαναβιώνουν τον πλούσιο εθιμοτυπικό κύκλο. Σαν να μην έφυγαν από εκεί ποτέ…


Το ταξίδι μας ξεκινά από το παραθαλάσσιο ομορφοχώρι Νέα Καρβάλη της Καβάλας, όπου εγκαταστάθηκαν οι πρόσφυγες που άφησαν την παλιά Καρβάλη ή Γκέλβερι.
Οι Καρβαλιώτες τότε έφυγαν παίρνοντας μαζί τους ό,τι μπορούσαν να σώσουν, παραδοσιακά ρούχα, τα μουσικά τους όργανα, εικόνες, συγγράμματα.

Τα κειμήλια στεγάζονται στη Στέγη Πολιτισμού Νέας Καρβάλης, που ιδρύθηκε το 1981 και το 1997 βραβεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Μουσείων ως ένα από τα πέντε καλύτερα θεματικά μουσεία της Ευρώπης. Τα εκθέματα μας οδηγούν βήμα βήμα στους προηγουμένους αιώνες, στη δύσκολη ζωή μέσα στους τρωγλοδυτικούς οικισμούς της Καππαδοκίας. Προβάλλουν τον μόχθο των ανθρώπων, υμνούν τα έργα των χεριών της μάνας Καππαδόκισσας, τιμούν τον ιδρώτα του ταλαντούχου κεραμιστή, του σιδηρουργού, του αγρότη, του παπλωματά, αλλά και το μοναστικό κίνημα που λάμπρυνε την παλιά τους πατρίδα, τη σύνδεση της ορθοδοξίας με τη πολιτισμική συνέχεια των Ελλήνων όπου γης. Εδώ φυλάσσεται το αντίδωρο που μοιράστηκε στην τελευταία Θεία Λειτουργία που έγινε στον Αϊ-Γρηγόρη της παλιάς Καρβάλης, πριν από τον ξεριζωμό. Εδώ και οι φορεσιές από το Προκόπι, τη Σινασό, τη Καισαρεία, τη Νίγδη, το Ικόνιο, τη Νεάπολη. Νυφικές, καθημερινές, καθώς και οι αριστοκρατικές που φοριόντουσαν μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα.
Ακόμη και σήμερα, οι γιαγιάδες ανοίγουν τα σεντούκια τους και προσφέρουν πολύτιμα σκεύη και αντικείμενα στο ζεύγος Βάσως και Καπλάνη Ιωσηφίδη, που εδώ και τριάντα χρόνια έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στη Στέγη Πολιτισμού Νέας Καρβάλης.
Μια αξιόλογη συλλογή από αυτές του μουσείου αποτελούν τα μουσικά όργανα, που σε κάθε γιορτή χαρίζουν τον νοσταλγικό τους ήχο. Στις παρέες, καθετί που μπορούσε να βγάλει ήχο είχε τη χρήση οργάνου, από ξύλινα κουτάλια, ποτηράκια του ούζου, κομπολόγια, ακόμη και άδειες τσαντίλες τυριού ή τα βαρέλια.
Στη δεύτερη αίθουσα, απεικονίζεται η καθημερινή ζωή: αμόνια σιδεράδων, τεντζερέδες, δακρυοσυλλέκτες, τα περίφημα καρβαλιά, δηλαδή οι κανάτες του νερού, η τοξάρα, βασικό εργαλείο του παπλωματά από το Μιστί. Πόση σχέση έχει με την πάτρια γη του τούτος ο λαός, που σώζει ακόμη και ένα αγκάθι του οποίου έπαιρναν το ρετσίνι!
Στην τρίτη αίθουσα, εκτίθενται αγιογραφημένες εικόνες και συγκινεί το «τελευταίο αντίδωρο». Ένα πετρωμένο κομμάτι από πρόσφορο της τελευταίας Θείας Λειτουργίας στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Γρηγορίου, που έγινε στις 15 Αυγούστου 1924, πριν φύγουν για πάντα οι Έλληνες Καππαδόκες από τον τόπο τους, υπακούοντας στις αποφάσεις της Συνθήκης της Λωζάνης.

Πάνω από το παραλιακό χωριό των 5.500 κατοίκων, κρέμεται πάνω σε λόφο το πετρόχτιστο Ακόντισμα. Ήταν ένα τσιφλικοχώρι, που μαζί με τις γύρω εκτάσεις το δώρισε το 1924 ο ευεργέτης Ιωάννης Σισμάνογλου σε πρόσφυγες από την Καππαδοκία. «Ανασυγκροτήσαμε από τα θεμέλιά του το Τσιρπιντί, όπως ονομαζόταν ο οικισμός επί Τουρκοκρατίας. Από το 2000, ο τόπος μας υπηρετεί τον πολιτισμό και τον τουρισμό. Σε σπηλιά της περιοχής αναβιώνουμε την αυθεντική μορφή του Άγιου Βασίλη από τη Καισάρεια, που δεν έχει καμία σχέση με τον στρουμπουλό γεροντάκο με τους τάρανδους. Εδώ συναντιούνται οι Καππαδόκες όλου του κόσμου και τιμούν και ξεχασμένους αγίους, όπως τον Άγιο Μάμαντα. Στο παλιό σχολείο, ξένοι επιστήμονες που εργάζονται στις ανασκαφές του αρχαίου πολίσματος, διδάσκονται ελληνική γλώσσα και ιστορία», λέει ο Καπλάνης Ιωσηφίδης.
Το παλιό χάνι αναστηλώθηκε. Λουλακί και πράσινα χρώματα στα πορτοπαράθυρα, κιλίμια στους σοφράδες, τριανταφυλλιές στα περβάζια. Στον χτιστό του φούρνο μοσχοβολά το ζυμωτό ψωμί της κυρα-Μαλάμως και οι περίφημες χορτόπιτές της. Τρυπώνουμε στο κελάρι για καφέ και μετά για οίνο με μεζέ στο εντυπωσιακό «Οκτάγωνο», απολαμβάνοντας με φαντασία τα παλιά έπιπλα πλάι στο αρχοντικό τζάκι του εστιατορίου και δοκιμάζοντας εδέσματα, γλυκά και ηδύποτα χειροποίητα. Να σημειώσουμε ότι το Ακόντισμα είναι ένα χωριό που φτιάχτηκε εκ νέου, ίδιο με την αρχιτεκτονική του Γκέλβερι, όπου τα σπίτια είναι ξενώνες, ενώ στα σοκάκια ακούγονται μουσικές από την Καππαδοκία. Στο παλιό νταμάρι έχουμε το αμφιθέατρο, όπου εδώ και 35 χρόνια, τα καλοκαίρια διεξάγεται το Διεθνές Λαογραφικό Φεστιβάλ «Ήλιος και πέτρα». Παραπάνω η εκκλησία της Αναλήψεως, πιστό αντίγραφο της ομώνυμης καππαδοκικής εκκλησίας.
Στην παραλία της Νέας Καρβάλης, οι ταβερνιάρηδες μάς χορταίνουν με ψαρόσουπα και φρεσκότατα θαλασσινά. Δοκιμάστε και καππαδοκικό κουλακλί-μαντί (ζυμάρι με κιμά, σερβιρισμένο με γιαουρτόσκορδο) σε ντόπιο μαγειρείο, μπουγάτσα και, φυσικά, τους περίφημους κουραμπιέδες και τα σοροπιαστά.

Όπως κάνουν οι περισσότεροι Νεοκαρβαλιώτες κάθε Μάιο, έτσι ξεκινάμε φέτος κι εμείς να τους ακολουθήσουμε από τη Νέα Καρβάλη και πηγαίνουμε στην Κιουτάχεια, περίπου 470 χλμ., όπου είναι το κέντρο της πορσελάνης, με δεκάδες εργαστήρια. Διανυκτερεύουμε και την επόμενη ημέρα αναχωρούμε για το Ικόνιο (που σήμερα λέγεται Κόνυα). Εδώ ιδρύθηκε το τάγμα των Μεβλανά σούφι - δερβίσηδων με τον υπέροχο περιστρεφόμενο υπό την κατανυχτική μουσική ενός καλαμιού νέι, από τον μεγάλο ποιητή της αγάπης Τσελαλαντίν Ρουμί. Επισκεπτόμαστε τον ναό κι έπειτα φθάνουμε στο άλλοτε ελληνικό χωριό Σίλης με τα πανέμορφα σπίτια και τη συντηρημένη εκκλησιά των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, στον λόφο Αλεαδίν, στο κέντρο του Ικονίου, και στο πρώτο ανάκτορο των Σελτζουκιδών.
Διανυκτερεύουμε στη Νίγδη και, την τρίτη ημέρα, περιηγούμαστε στην αρχαία πόλη των Τυάνων, στο μοναστήρι της Παναγίας των Ασημιών, στα κάποτε ελληνικά χωριά, και το βραδάκι φτάνουμε στο Γκέλβερι. Περιηγούμαστε στην αρχαιότερη εκκλησιά της Καππαδοκίας (335 μ.Χ.) του Γρηγορίου του Θεολόγου. Μαγεία η πλειάδα των υπόσκαφων μοναστηριών της πολιτείας του Γκέλβερι.

Εδώ τώρα αρχίζουν να διαδραματίζονται τα δρώμενα του πλούσιου καππαδοκικού εθιμικού κύκλου, που καταλήγει σε τρικούβερτο γλέντι με μουσικά καππαδοκικά όργανα, κρασί –το ονομαστό του Γκέλβερι, γνωστό από τους Χετταίους– ντολμαδάκια, μαντί και παστουρμά. Οι ντόπιοι μαζί με τους Νεοκαρβαλιώτες διατηρούν γνήσια φιλία, ανοίγουν τα σπίτια τους για να ξαναδιασκοσμηθούν «ελληνικά» με τα φερμένα από το Μουσείο της Καρβάλης αντικείμενα, και να αναβιώσουν έθιμα όπως ο γάμος. Μέχρι και στις σπηλιές των βράχων σκαρφαλώνουν κουβαλώντας τα σκεύη, τα κεριά, τα φανάρια, τις εικόνες, τα λιβάνια, κάποιος ντύνεται παπάς και ξανανοίγουν οι παλιές ερειπωμένες εκκλησιές μες στις σπηλιές…
Στα σοκάκια δε, όσοι θέλουν συμμετέχουν στα Σάγια με τους καλικάντζαρους, πηδούν πάνω από τις φωτιές του Αυγούστου, χορεύουν παίζοντας κρόταλα στην αναβίωση του πανηγυριού της Παναγίας και συμμετέχουμε όλοι. Συνεχίζουμε στις κοιλάδες, ανάμεσα στα φαντασμαγορικά φαράγγια με τα βράχια του Ιχλάρα και του Περιστρέματος. Χοροί και ορχήστρες με ούτια, ντέφια και νταϊρέδες, φερμένα από το μουσείο, καθώς και κεμανέ (καππαδοκική λύρα).
Την τελευταία ημέρα, βρισκόμαστε στο παγκόσμια μοναδικό γεωλογικό φαινόμενο της κοιλάδας του Γκόρεμε, των πρώην ελληνικών χωριών με την εξαιρετική αρχιτεκτονική, όπως και στα ιστορικά μοναστήρια της ομώνυμης κοιλάδας. Μένουμε στο χτισμένο πανοραμικά σε βράχο Προκόπι και ξενυχτάμε –όπως κάθε βράδυ– τραγουδώντας…

Χάρτης