Τρίπολη στην καρδιά της Αρκαδίας, του μύθου, της ιστορίας
4.4/5 κατάταξη (5 ψήφοι)
κείμενο: Ελένη Α. Παπαδοπούλου | φωτογραφίες: Ελένη Α. Παπαδοπούλου, Κωνσταντίνος Ντόκος

Τρίπολη

Στα Μουσεία και τα νεοκλασικά αρχοντικά θα κάνω παλινόρθωση των διαχρονικών αξιών και το μεσημέρι θα παραδοθώ σε γευστικές αποπλανήσεις. Έχει αξιόμαχες επιδόσεις η Τρίπολη στα ουζερί και τα ταβερνάκια. Θα κατακτήσω ετούτη την πόλη εισβάλλοντας με αγνές προθέσεις στα μυστικά και φανερά  της περάσματα.
Ύστερα θα την κάνω ορμητήριο για τις «επιδρομές» μου στα θαυμαστά περίχωρα. Είναι Νοέμβρης και η πόλη, βυθισμένη στα ζεστά χρώματα των πεσμένων φύλλων ετοιμάζει το γιορτινό της ένδυμα...

Οι μορφές της πόλης

Την χαρακτηρίζουν οι πολλές μεγάλες και μικρότερες πλατείες, τα αστικά και περιαστικά αλσύλλια και πάρκα, η ζωηρή εμπορική δραστηριότητα, η πνευματικότητα και η πολιτιστική εγρήγορση, η νεανικότητα και η φρεσκάδα που εμβολιάζεται από το φοιτητόκοσμο του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Μια πόλη που ο εκσυγχρονισμός της βαδίζει χέρι-χέρι με τις αρκαδικές παραδόσεις και η ιστορία παραμένει ένα βιβλίο που επιμελώς διαβάζεται. Καρδιά της Αρκαδίας και ηγεμονική εστία του Μοριά. Ιδανικό ορμητήριο για όσους θέλουν να συνδυάσουν τις ευκολίες μιας φιλόξενης πόλης  με τις υπαίθριες αποδράσεις σε φυσικά τοπία μοναδικά, διάσπαρτα μνημείων. Ο Καλλικράτης, έθεσε υπό την αιγίδα της πελοποννησιακής πρωτεύουσας 7 Καποδιστριακούς Δήμους που ο καθένας τους είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο υπαίθριων και ιστορικών αξιοθέατων. Ο ορεινός όγκος του Μαινάλου, με τα πυκνά δάση Κεφαλληνιακής Ελάτης, τα λημέρια του Πάνα, τους παραδοσιακούς οικισμούς, τα ταμπούρια και τα κονάκια του Κολοκοτρώνη, συντονίζει την πόλη στον παλμό του Αρκαδικού Ιδεώδους και της ηρωικής κληρονομιάς. Τα μοναστήρια, οι πολλοί ναοί, τα 24 εξωκκλήσια  με ισάριθμα άλση και χώρους αναψυχής, κάποια των οποίων προσφέρουν εντυπωσιακή θέα, υπογραμμίζουν  την προσήλωση των ανθρώπων στη θρησκευτική παράδοση.

Τρισυπόστατη, επτάπυλη, συμβολική

Τρισυπόστατη γιατί 3 φορές γεννήθηκε. Την πρώτη φορά στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα από συσπείρωση των σκλαβωμένων που υπό την σκέπη των ισχυρών βυζαντινών Μονών της περιοχής αναζήτησαν παρηγοριά και καταφύγιο. Την συναντάμε στα εκκλησιαστικά κείμενα του 16ου αιώνα ως «χώρα Υδροπολιτσά» και «πόλη της Υψηλής Πεδιάδος». Χτισμένη σε υψόμετρο 650 μ. και στα ερείπια οθωμανικού κάστρου Droboliza για πρώτη φορά αναφέρεται στις πηγές το 1467. Στη διάρκεια της τουρκοκρατίας έγινε έδρα του πασά για το βιλαέτι της Πελοποννήσου και έφτασε τους 10000 κατοίκους εκ των οποίων τα ¾ ήταν Έλληνες. Μέχρι το 1770, χρονιά που σημαδεύτηκε από τα Ορλωφικά, είχε εξελιχθεί σε ισχυρό εμπορικό και παραγωγικό κέντρο με όλες τις οικονομικές δραστηριότητές του σε χέρια ελληνικά. Τότε επιχειρήθηκε ο πρώτος ξεσηκωμός των υπόδουλων που κατέληξε, όμως, σε πρωτοφανή λεηλασία και καταστροφή της πόλης. Οι Τούρκοι, με την βοήθεια 15000 Αλβανών έπνιξαν την επανάσταση. Περισσότεροι από 3000 άνθρωποι φονεύτηκαν και οι πνευματικοί ηγέτες της πόλης θανατώθηκαν με πρωτοφανή βιαιότητα.

Στα τέλη του 17ου αιώνα, η Τριπολιτσά έχει αναγεννηθεί από τις στάχτες της και κατοικείται από 20000 ανθρώπους. Αυτή τη φορά οι Τούρκοι αποτελούν πλειοψηφία. Ένα τείχος 3,5 χιλιομέτρων με 17 πύργους και 7 πύλες κυκλώνει την πόλη, με δομικά υλικά κυρίως από τις αρχαιότητες της Τεγέας. Η σημαντικότερη και ωραιότερη πύλη του Ναυπλίου ήταν επιχρυσωμένη. Η μοίρα αυτής της οχύρωσης ήταν να εξαφανιστεί εντελώς από τον χάρτη.

Όταν το 1821 ξέσπασε η Επανάσταση, η συμμετοχή για τους υπόδουλους ήταν αδιανόητη λόγω της τουρκικής παντοδυναμίας στην πόλη. Γι’ αυτό και η επιλογή της πολιορκία της από τον Γέρο του Μοριά –ενάντια στης λογικής τα δεδομένα- αποτελεί κορυφαίο στρατήγημα, κομβικής σημασίας για την όλη εξέλιξη του αγώνα. Πέντε μήνες κράτησε το φοβερό εγχείρημα και στις 23 Σεπτέμβρη του 1821, η Τριπολιτσά έγινε η πρώτη ελεύθερη πόλη της Πελοποννήσου, σύμβολο νίκης και έδρα της Προσωρινής Διοίκησης και της Γερουσίας. Δεν χάρηκε για πολύ το τρόπαιο αυτής της νίκης. Τον Ιούνιο του 1825 την κυριεύουν τα στρατεύματα του Ιμπραήμ Πασά και κυριολεκτικά την ισοπεδώνουν.

Όταν το 1828 την επισκέπτεται ο Καποδίστριας, για να προσκυνήσει τον ιερό της τόπο, ελάχιστες ψυχές ζούσαν ανάμεσα στα συντρίμμια. Έμεινε δυο μέρες σ’ εκείνα τα χαλάσματα και τα ζωντανά απομεινάρια και παίρνει την απόφαση να αναστήσει την πόλη για τρίτη φορά. Ανέθεσε τον ρυμοτομικό της σχέδιο στον μηχανικό Σταμάτη Βούλγαρη το οποίο εφαρμόστηκε το 1836 και η ανοικοδόμηση έγινε με την παραδοσιακή λαϊκή αρχιτεκτονική. Την ραγδαία ανάσταση της πόλης μαρτυρούν τα πληθυσμιακά στοιχεία. Το 1830, 2800 κάτοικοι. Το 1850, 10000 κάτοικοι. Και εκεί, στα μέσα του 19ου αιώνα, αρχίζει ο νεοκλασικός ρυθμός να υιοθετείται από τους λαγκαδιανούς μαστόρους και σταδιακά να ορθώνονται εξαιρετικής τέχνης αρχοντικά, κάποια των οποίων κοσμούν και σήμερα την πόλη.

Ρωτώντας πας... στην πόλη

Το μυστικό για την εξερεύνηση της πόλης είναι να έχεις διαβάσει το μάθημά της. Για τους κοινωνούς του Διαδικτύου τα πράγματα είναι εύκολα αφού η Τρίπολη εγκαινίασε πρόσφατα έναν εύχρηστο ιστότοπο με τα αξιοθέατα της επικράτειάς της (www.tripolis.gr).   Διαθέτει επίσης δωρεάν ασύρματη πρόσβαση στο Internet (Wi-Fi).
Παρά την ραγδαία, και αναπόφευκτα «παραβατική» της καλαισθησίας, ανάπτυξή της, η σύγχρονη Τρίπολη χρωστάει στο ρυμοτομικό σχέδιο του Σταμάτη Βούλγαρη την διάσωσή της από την πλήρη αναπτυξιακή αναρχία. Εδώ, από την απόσταση των 175 χρόνων, κατανοείς την αξία του σχεδίου πόλεως. Δεν χάνεσαι στην Τρίπολη. Και είναι μια πόλη που την περπατάς ανταμώνοντας τα περισσότερα αξιοθέατά της στους κομβικούς πόλους και αρτηρίες μεταξύ της πλατείας του Αγίου Βασιλείου και της πλατείας Άρεως.
Στη Μητροπολιτική καρδιά

Στην πλατεία του Αγίου Βασιλείου, επιβλητική είναι η παρουσία της Μητρόπολης. Χτισμένη, στα μέσα του 19ου αιώνα, στο σημείο που υψώνονταν άλλοτε το τζαμί του Μπεκίρ πασά, έχει το ιδιόμορφο χαρακτηριστικό να φιλοξενεί στην περίμετρο του ισογείου της εμπορικά καταστήματα. Επί της πλατείας,  στη γωνία της οδού Εθνομαρτύρων, βρίσκεται το Πολεμικό Μουσείο που φιλοξενεί συλλογές και κειμήλια της Εθνεγερσίας του 1821 και τους απελευθερωτικούς αγώνες των νεώτερων χρόνων. Στους δρόμους που ανοίγονται ακτινωτά γύρω από σημείο αυτό, συναντάμε αρκετά δείγματα του νεοκλασικού ρυθμού, κτίρια που η φθορά του χρόνου και η εγκατάλειψη αποδεικνύονται ανίκανες να νικήσουν το κάλλος, την συμμετρία, την αισθητική γαλήνη που σου προσφέρει η θωριά τους.
Σε μικρή απόσταση από τη Μητρόπολη, προς την πλατεία Κολοκοτρώνη και στην οδό Ευαγγελιστρίας, βρίσκεται το Παναρκαδικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Κτίριο του Τσίλερ που φιλοξενεί ευρήματα απ’ όλες σχεδόν τις σημαντικές αρχαίες θέσεις της Αρκαδίας. Εντυπωσιακή είναι η πλούσια συλλογή εκθεμάτων Μυκηναϊκής εποχής από τις ανασκαφές του Παλαιοκάστρου Γορτυνίας και τα νεολιθικά και πρωτοελλαδικά από τις πρόσφατες ανασκαφές στο Σακοβούνι Καμενίτσας με τα σπάνια λατρευτικά ειδώλια. Στην ίδια γειτονιά συναντάμε το Μαντζούνειο Μέγαρο, ένα από τα παλαιότερα κτίρια της πόλης που σήμερα στεγάζει την φιλαρμονική του Δήμου. Τα σημάδια της χρόνιας εγκατάλειψης προκαλούν μελαγχολία αλλά τίποτε δεν αφαιρούν από την μεγαλοπρέπειά του.

 Στο «Καφενείο το Μέγα» ένας ελληνικός στη χόβολη. Ένα γαλακτομπούρεκο στο γαλακτοπωλείο του ΚΑΝΑΤΑ ή ένα τσιπουράκι με μεζέ στα ουζερί της πλατείας και η περιπλάνηση συνεχίζεται... Τα ιστορικά κειμήλια, οι αρχαιολογικοί θησαυροί, η ακτινοβολία και η αισθητική των παλιών αρχοντικών, έχουν ήδη καθαρίσει τον σκουπιδότοπο του άγχους. Η στοργική ενασχόληση με τις αξίες του πολιτισμού μας, ίσως αποδειχθεί η μόνη απάντηση στην κρίση του καιρού μας.

Στο πνεύμα του θεάτρου

Ανάμεσα στις δύο πλατείες, Αγίου Βασιλείου και Άρεως, μεσολαβεί η πλατεία Πετρινού που παλιά φιλοξενούσε το σταροπάζαρο και τη Δημοτική Αγορά. Εδώ θα σταθείτε για λίγο στο ανακαινισμένο Μαλλιαροπούλειο θέατρο. Διατηρητέο νεοκλασικό, θεμελιωμένο το 1905 σε σχέδιο του Αναστάσιου Μεταξά, άνοιξε τη σκηνή του για πρώτη φορά το 1910 φιλοξενώντας σημαντικό ονόματα και έργα. Αργότερα χρησιμοποιήθηκε σαν κινηματογράφος. Πλατεία και εξώστης μετρούν 214 καθίσματα που περιμένουν υπομονετικά τη νέα του πρεμιέρα, αφού, παρά την αναστήλωσή του παραμένει κλειστό. Αποτελεί το έμβλημα της Θεατρικής Ομάδας Τρίπολης (www.thomtrip.gr) που, ωστόσο, από το 1984 –έτος δημιουργίας της- δίνει κάθε χρόνο της παραστάσεις της στην οδό Φιλελλήνων και σε άλλες αίθουσες της πόλης. Το έργο της ομάδας τα 27 αυτά χρόνια θεωρείται πλέον αναπόσπαστο πολιτιστικό κεφάλαιο της πόλης. Με την Κεντρική και Παιδική της σκηνή έχει ανεβάσει περισσότερες από 50 παραστάσεις. Όσοι βρεθούν 29 Δεκεμβρίου στην  Τρίπολη θα έχουν την  ευκαιρία να ζήσουν, στο Αποστολοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, ένα αφιέρωμα στον Παπαδιαμάντη από την Νεανική Σκηνή που η ομάδα επιμελήθηκε σε συνεργασία με το άλλο σπουδαίο πολιτιστικό κεφάλαιο της Τρίπολης, τον Φιλοτεχνικό Όμιλο. Δημιουργός και ψυχή της ομάδας είναι η φιλόλογος Γεωργία Δάλκου, μια γόνιμη παρουσία με σημαντική συμβολή στην πνευματική αγρύπνια της περιοχής.

Μια πλατεία διδακτική

Σπάνια συναντάς, σε περιφερειακές πόλεις, πλατείες ανάλογες αυτής της Άρεως. Είναι τεράστια και περιβάλλεται από κατάφυτο άλσος, έργο του Συλλόγου Φιλοδένδρων. Το Δικαστικό Μέγαρο δεσπόζει επί το δρόμου και στο βάθος της πλατείας υψώνεται το μνημείο του έφιππου Κολοκοτρώνη που στη βάση του φυλάσσονται τα οστά του. Έξω απ’ το Δικαστικό Μέγαρο, τα αγάλματα των Δικαστών Τερτσέτη και Πολυζωίδη, που στάθηκαν στο ύψος της Δικαιοσύνης και δεν συνηγόρησαν στην καταδίκη του Γέρου, γεννούν συλλογισμούς για τους άνομους καιρούς μας. Χάθηκαν άραγε οι τίμιοι δικαστές μαζί με τους ήρωες; Θα είναι ετούτη η παράλογη συγκυρία, η αφορμή μιας νέας έγερσης και αφύπνισης; Αν μη τι άλλο, η τριανδρία της πλατείας αφήνει μια χαραμάδα στην ελπίδα και δικαίως αναρωτιέσαι γιατί δεν έχει το όνομα του Κολοκοτρώνη.
Μέσα στο άλσος υπάρχει το Αποστολοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, παιδικές χαρές, αναψυκτήρια, το παλιό τραινάκι... και αποτελεί ιδανικό καταφύγιο για παιδικό παιχνίδι και περίπατο. Μνημεία και προτομές ιστορικών προσώπων, υπάρχουν σε όλη την περίμετρο της πλατείας και πίσω από το Δικαστικό Μέγαρο και φυσικά αφθονούν τα καταστήματα, οι καφετέριες.

Πνευματικές αναζητήσεις

Ο ερευνητικός επισκέπτης της Τρίπολης θα διαπιστώσει εύκολα ότι βρίσκεται σε τόπο που οι ιστορικές και πνευματικές του αναζητήσεις θα βρούν άφθονη τροφή. Στις απόκεντρες πλατείες και τους δρόμους της πόλεις θα συναντήσει πολλά ακόμα αξιόλογα κληροδοτήματα και κτίρια αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος, καθένα και μια αξιομνημόνευτη ιστορία. Μεταξύ αυτών το Δημαρχείο, το πατρικό του ποιητή μας Κώστα Καρυωτάκη, την Ιερατική Σχολή, το σπίτι του θεατρικού συγγραφέα και δημοσιογράφου Θεόδωρου Συναδινού και πολλά άλλα.
Το Μουσείο Χαλκού, δημιούργημα του Συλλέκτη Τάσου Μπιρμπίλη που στεγάζεται στο πατρικό του, στην οδό Χρονά, έχει εκατοντάδες εκθέματα από τη λαογραφική ζωή της Αρκαδίας και της Πελοποννήσου.
Τρεις τουλάχιστον βιβλιοθήκες, 4 χορευτικοί όμιλοι, ιδιωτικά ιστορικά αρχεία, χορωδία, ο Φιλοτεχνικός Όμιλος Τριπόλεως με «γενναίο» ιστορικό εκδηλώσεων και δράσεων, προσωπικότητες από το χώρο της πολιτικής, των εικαστικών και λόγιοι καθιστούν την Τρίπολη πνευματική φρυκτωρία. Αξίζει, δε, να σημειωθεί ότι από τους 200 Αρκάδες Φιλικούς, οι 40 ήταν Τριπολιτσιώτες. Το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου συνδράμει με «νέο αίμα» σ’ αυτήν την παράδοση εισάγοντας την πόλη στον κόσμο της πληροφορικής. Ένα ακόμα αξιόλογο σημείο αναφοράς και αναψυχής είναι το άλσος του Αγίου Γεωργίου, λίγο έξω από την πόλη, με το υπαίθριο πέτρινο θεατράκι που φιλοξενεί θερινές εκδηλώσεις.
Στην απότομη πλαγιά του Μαινάλου και σε απόσταση 10 χλμ, υπάρχει η Ιερά Μονή Επάνω Χρέπας, που θεωρείται το ψηλότερο μοναστήρι του Μοριά (1280 μ.). και αγναντεύει όλο το Μαντινειακό πεδίο. Σ’ αυτήν ευλογήθηκαν τα όπλα των Αγωνιστών πριν την άλωση.

Για κάθε προτίμηση

Το φαγητό είναι εξαιρετική γευστική εμπειρία στα πολλά ταβερνάκια της πόλης ενώ στον πεζόδρομο της Δεληγιάννη συγκεντρώνονται τα περισσότερα νεολαιϊστικα στέκια. Μπαράκια για ξενύχτι αλλά και βραδυές με ζωντανή μουσική δεν λείπουν απ’ τον κατάλογο. Το Εθνικό Αθλητικό Κέντρο διαθέτει στάδιο, κλειστό γυμναστήριο, κολυμβητήριο και γήπεδα για κάθε αθλητική προτίμηση ενώ ο Δήμος προωθεί το ποδήλατο τόσο για τις μετακινήσεις εντός πόλης όσο και σαν υπαίθρια αθλητική δραστηριότητα. Στα θετικά της Δημοτικής Αρχής είναι και οι κάδοι ανακύκλωσης που συναντάμε παντού. Για τη διαμονή φροντίζουν αρκετά και καλά ξενοδοχεία. Ως πρωτεύουσα του Νομού και της Περιφέρειας, η Τρίπολη, συγκεντρώνει όλες της υπηρεσίες και η καθημερινότητα χαρακτηρίζεται από έντονη κινητικότητα καθώς αποτελεί το σημείο αναφοράς της εμπορικής δραστηριότητας όλων των γύρω χωριών.


Στο μυθικό Μαίναλο

Η πιο μαγευτική διαδρομή, ελιξίριο που γυρίζει το χρόνο πίσω στις φυσικές μας ρίζες, ξεκινάει από το υψίπεδο της Τρίπολης και οδηγεί στην καρδιά του κατάφυτου Μαινάλου. Προστατευόμενος βιότοπος και ένα από τα πιο δασωμένα όρη της χώρας μας, μπολιασμένο με τους μύθους του τραγοπόδαρου Πάνα και της Καλλιστούς, είναι η μήτρα που έθρεψε 12 γενιές Κολοκοτρωναίων και κάθε χωριό και μονοπάτι αφηγείται τα έργα και το έπος τους. Τόποι και τοπία για αναγέννηση, αναθεώρηση, λύτρωση. Μία διαδρομή (με συμβατικό αυτοκίνητο) που ξεκινάει απ’ την Τρίπολη προς Αλωνίσταινα και επιστρέφει στην πόλη περνώντας από το Αρκουδόρεμα, συναντάει τα περισσότερα χωριά του πρώην Δήμου Φαλάνθου και τα Κολοκοτρωνέικα λημέρια. Παραδοσιακοί οικισμοί και μνημεία μέσα σ’ ένα τοπίο άσπιλης φύσης, αφοπλίζουν τη σκέψη και μας μεταφέρουν σε μια διάσταση αρχέγονη και στα όρια του μεταφυσικού. Το πετρόχτιστο Ροεινό και η όμορφη Πιάνα με το Λαογραφικό Μουσείο και η Αλωνίσταινα είναι οι απαραίτητοι πρώτοι σταθμού.
Συνεχίζοντας προς Βυτίνα θα ανταμώσετε την παράκαμψη που οδηγεί στο χιονοδρομικό κέντρο Οστρακίνα, σε υψόμετρο 1600μ.. Πόλος έλξης για τους λάτρεις των χειμερινών δραστηριοτήτων και τους ορειβάτες, διαθέτει 4 χιονοδρομικές πίστες, καταφύγιο, ξενώνα, σαλέ και εκπαιδευτές. Το καταφύγιο ανήκει στον ιστορικό Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο (ΕΟΣ) Τρίπολης και μπορεί να φιλοξενήσει 50 άτομα, ενώ απέχει μόλις 162 χλμ από την Αθήνα. Ένα δίκτυο μονοπατιών ορεινής πεζοπορίας που ξεπερνά τα 200 χλμ, έχει χαρτογραφηθεί και σημανθεί από τον Σύλλογο Αρκάδων Ορειβατών Οικολόγων (ΣΑΟΟ). Η πρόσβαση στην Οστρακίνα μπορεί να γίνει και από τη διαδρομή Τρίπολη-Λεβίδι και αποτελεί μάλλον εξόρμηση μιας ξεχωριστής μέρας. Από τούτα τα μέρη περνάει και το Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4 που από τη Βυτίνα κατευθύνεται προς το Λεβίδι και από εκεί στο Καταφύγιο της Οστρακίνας μέσα από δασικά περάσματα.
Από την ονομαστή Αλωνίσταινα κατευθυνόμαστε προς Βυτίνα και στον κεντρικό οδικό άξονα στρίβουμε αριστερά προς Λαγκάδια ώσπου να συναντήσουμε την παράκαμψη για Ελάτη, Χρυσοβίτσι, Λυμποβίσι… Στο Αρκουδόρεμα θα ξεδιψάσουμε στην πέτρινη κρήνη και θα σταθούμε στην αγιογραφημένη Παναγιά με τις σπάνιες επιγραφές. Στο Λιμποβίσι μας περιμένει το πατρικό του Κολοκοτρώνη που λειτουργεί πλέον σαν Μουσείο και περιβάλλεται από έναν χώρο άνετο και λιθόστρωτο ενώ περιλαμβάνει ακόμα το Μουσείο Δασικής Ιστορίας και ένα γραφικό αναψυκτήριο. Το Χρυσοβίτσι έχει κηρυχτεί διατηρητέος παραδοσιακός οικισμός, έχει καλή τουριστική υποδομή και υπήρξε ορμητήριο των επαναστατών και τόπος όπου ο Κολοκοτρώνης διατηρούσε ιδιαίτερο γραφείο. Στην Τρίπολη επιστρέφουμε μέσω του χωριού Τσελεπάκου.
Τέλος εκδρομής ή αρχή για νέες αποδράσεις… Όπως κι αν επιθυμεί η καρδιά σας το Μαίναλο είναι ένας απέραντος παράδεισος, ένα απαράμιλλο οικοσύστημα, ένας αξεπέραστος ύμνος στη φύση και την παράδοση. Για πληροφορίες και λεπτομέρειες επισκεφτείτε τις ιστοσελίδες των ορειβατών: www.eostripolis.gr, www.saoo.gr.

Στα χωρικά της Μαντινείας

Το Μαντινειακό πεδίο αρχίζει σχεδόν αμέσως μετά το πέρασμα της Σήραγγας Ατεμισίου στην Εθνική Οδό Κορίνθου-Τριπόλεως. Από την Τρίπολη δεν έχετε παρά να ακολουθήσετε την κεντρική οδό Καλαβρύτων (προέκταση της Εθνικής Αντιστάσεως) που θα σας οδηγήσει χωρίς παράκαμψη, μετά από 13 χιλιόμετρα, στον δρόμο Νεστάνης-Λαγκαδίων.
 Για τον πλούσιο υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα και το εύφορο οροπέδιό της έχει υμνηθεί από τους προϊστορικούς χρόνους. Είναι η ερατεινή «πολυάμπελος χώρα» στον Όμηρο και η «μεγίστη και αρχαιοτάτη πόλη της Αρκαδίας» του ιστορικού Πολύβιου και υπήρξε το θέατρο σημαντικών ιστορικών μαχών και γεγονότων. Από τις σωζώμενες αρχαιότητες αναζητήστε το αρχαίο θέατρο, το ναό της Ήρας, το Βουλευτήριο, τον ναό του Σωτήρος Διός, το ιερό του Ίππιου Ποσειδώνα, τη σημαντική θέση Λόφος Γκορτσούλι που ταυτίζεται με την προϊστορική ακρόπολη της Μαντινείας Πτόλιν. Από το λόφο είναι μοναδική η θέα στον Μαντινειακό κάμπο και στην καρδιά του διακρίνεται ο οχυρωματικός περίβολος της αρχαίας πόλης. Στον καιρό της δόξας του είχε 126 πύργους και 10 πύλες. Κοντά στον αρχαιολογικό χώρο βρίσκεται και το αμφιλεγόμενο εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής, έργο του Αρκά Κώστα Παπαθεοδώρου. Το ιδιόμορφο πάντρεμα αρχαίων υλικών με χριστιανικά και ανατολίτικα στοιχεία έχει προκαλέσει πολλές αντιδράσεις τόσο για την αισθητική όσο και για τη λειτουργική του σκοπιμότητα στο χώρο. Η Μαντινεία είναι ο τόπος που περίφημου Μοσχοφίλερου και είναι επιβεβλημένη μια περιήγηση στους δρόμους του κρασιού και τα οινοποιεία. Στο χωριό Νεστάνη, μας ατενίζει από ψηλά στο λόφο του Γουλά η Μονή Γοργοεπικόου. Στο χαμηλό κατάφυτο ύψωμα, στις υπώρειες του χωριού, μας υποδέχεται το πελασγικό τείχος. Σκαρφαλωμένο σε απότομο βράχο, κοντά στον κόμβο της Νεστάνης, βρίσκεται το Ασκηταριό του Αγίου Λουκά Βασιλείου.

Το σπουδαιότερο σύγχρονο απόκτημα της Μαντινείας είναι το εκπληκτικό σπήλαιο του Κάψια. Μετά από περιπέτεια ενός και πλέον αιώνα άνοιξε πρόσφατα τις πύλες του στο κοινό. Το χωριά Κάψιας βρίσκεται πάνω στον κεντρικό δρόμο Νεστάνης-Λεβιδίου, διαθέτει ξενώνες, οινοποιεία, ταβερνάκια, εργαστήριο παραδοσιακών ζυμαρικών.

Στο Λεβίδι και τον αρχαίο Ορχομενό

Η συνέχεια του κεντρικού δρόμου μας οδηγεί στο ιστορικό Λεβίδι, πατρίδα του πολιτικού Αλέξανδρου Παπαναστασίου που διετέλεσε πρωθυπουργός της Ελλάδας την περίοδο 1924-1932. Στο ομώνυμο Μουσείο φιλοξενούνται τα αρχεία του με σημαντικά ντοκουμέντα από την προσωπική και πολιτική του πορεία και η βιβλιοθήκη του με περισσότερους από 2000 τόμους. Σπουδαίο κεφαλοχώρι, το Λεβίδι, φημίζεται για τα παραδοσιακά προϊόντα του, τον αγροτουρισμό, τους αρχοντικούς ξενώνες του, τα θρησκευτικά μνημεία, το καλό φαγητό και την ονειρεμένη φύση του Μαινάλου στις παρυφές του οποίου είναι κτισμένο. Θα επισκεφτούμε ακόμα το Λαογραφικό Μουσείο και το Αρκαδικό Μουσείο Τέχνης και Ιστορίας Δρυάδες. Δύο χιλιόμετρα έξω απ’ το Λεβίδι βρίσκεται η περίφημη Παναγία του Λεβιδίου, ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου που ανήκει στο σπάνιο είδος βασιλικής με τρουλοκάμαρα. Είναι χτισμένη πάνω στο αρχαίο ιερό της Υμνίας Αρτέμιδος του οποίου έχει ενσωματωμένα πολλά αρχιτεκτονικά μέλη. Η εκκλησία είναι του 11ου αιώνα και θα την συναντήσετε παίρνοντας το δρόμο Λεβιδίου-Σκοτεινής (προς Κανδήλα).
Από το Λεβίδι μπορούμε να προσεγγίσουμε εύκολα το χιονοδρομικό κέντρο της Οστρακίνας μέσω του παραδοσιακού οικισμού Καρδαράς απ’ τον οποίο απέχει 9 χλμ.
Στο δρόμο προς την Κανδήλα, σε απόσταση 10 περίπου χλμ, βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος του Ορχομενού, μια από τις ισχυρές πόλεις της αρχαίας Αρκαδίας. Οι ανασκαφές στο λόφο με την εξαιρετική θέα, έφεραν στο φως τμήματα του τείχους της ακρόπολης,
Αγορά, ιερό της Αρτέμιδος και θέατρο του 3ου π.Χ. αιώνα. Στην Κανδήλα σημαντικό αξιοθέατο είναι η ομώνυμη Μονή που στη διάρκεια της Εθνεγερσίας του 1821 ήταν εργαστήριο κατασκευής πολεμοφοδίων, αποθήκη και καταφύγιο. Ένα από τα ιστορικά μοναστήρια των βράχων. Επιστρέφοντας στο Λεβίδι θα κινηθούμε προς τον παραδοσιακό οικισμό της Βλαχέρνας. Στη δυσπρόσιτη, βραχώδη έξαρση πάνω από τον οικισμό βρίσκονται το μοναστήρι της Παναγιάς Ελεούσας (Αγιαλεούσα στην ντόπια συνομιλία) και τα λείψανα της ηρωικής καστροπολιτείας του Μπεζενίκου. Το μοναστήρι με τις πολλές κρύπτες, χτίστηκε γύρω στο 1400 και χρησίμευε σαν καταφύγιο των υπόδουλων Ελλήνων. Η θέα από τούτη τη βίγλα είναι ανεπανάληπτη. Λίγο έξω απ’ τη Βλαχέρνα, στο βουνό Καστανιά (Κνάκαλος των αρχαίων), σώζεται εντοιχισμένη κυριολεκτικά στο βράχο η έρημη πλέον Μονή της Παναγίας Βλαχερνιώτισσας, ένα ακόμη στρατηγικό οχυρό της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας. Στην αρχαιότητα η περιοχή ανάμεσα στην Βλαχέρνα τη Χωτούσα και την Κανδήλα φιλοξενούσε την σπουδαία πόλη των Καφυών ερείπια της οποίας συναντάμε σε διάφορες θέσεις.
Στο  δυναμικό, καταπράσινο και ιστορικό χωριό Δάρα, βρίσκονται οι πηγές του ποταμού Τράγου, απομεινάρια νερόμυλου, ενετικού πύργου και προχριστιανικών οικισμών, σπήλαια, παραδοσιακές κατοικίες, ξενώνας, και όμορφα ταβερνάκια. Ο Δαραίικος κάμπος φημίζεται για τα αγροτικά του προϊόντα και είναι ο ένας από τους δύο βασικούς τόπους παραγωγής τω ονομαστών μήλων Delicious Πιλαφά.

Τεγέα – ο Αφειδάντιος Κλήρος

Εγγονός του Πελασγού και γιος του γενάρχη των Αρκάδων, ο Τεγέας, ήταν ο ιδρυτής της προϊστορικής πόλης στο νοτιοανατολικό οροπέδιο της Μαντινείας, που στη λάμψη της θα υποκλιθεί αργότερα η αρχαιότητα. Στους ιστορικούς χρόνους η πόλη ήταν αποτέλεσμα συνοικισμού 9 Δήμων και 4 φυλών που επί βασιλείας του Αφείδα ονομάστηκε και Αφειδάντιος Κλήρος. Ήταν η σπουδαιότερη πολιτεία της Αρκαδίας μέχρι την ίδρυση της Μεγάλης Πόλης από τον Επαμεινώνδα, το 371 π.Χ.. Είχε τείχη ισχυρά με περίμετρο 5,5 χιλιόμετρα, πολλούς πύργους και 5 πύλες ενώ τον 5ο αιώνα π.Χ. αριθμούσε 40.000 κατοίκους. Ο ναός της Αλέας Αθηνάς, έργο του Σκόπα του 4ου π.Χ. αιώνα, χτισμένος πάνω σε προγενέστερο Μυκηναϊκό, ήταν ανάμεσα στους 3 σπουδαιότερους της Πελοποννήσου, με εκείνους του Ολυμπίου Διός και του Επικούρειου Απόλλωνα στις Βάσσες. Μεγαλοπρεπή κτίρια και μνημεία κοσμούσαν την πόλη που ανέδειξε κορυφαίες πνευματικές και πολιτικές μορφές, και ήρωες.
Οι Τεγεάτες πήραν μέρος στην Αργοναυτική Εκστρατεία, στα τρωικά με 6000 στρατό, στα περσικά και τις Θερμοπύλες, ήταν παρόντες σε όλους τους μεγάλους πολέμους του αρχαίου κόσμου και ίδρυσαν αποικίες. Ο περιμάχητος ο βίος τους, τους ήθελε και σε μόνιμη σύγκρουση με τους γείτονες Μαντινείς για τα νερά του Μαντινειακού Πεδίου. Η πόλη θα παραμείνει υπολογίσιμη δύναμη και στους ρωμαϊκούς χρόνους και θα λεηλατηθεί και θα καταστραφεί ολοσχερώς από τους Βησιγότθους του Αλάριχου το 395 π.Χ..
Σήμερα, η Τεγέα, με τον εύφορο κάμπο της διάσπαρτο μνημείων, τις 65 εκκλησίες και εξωκκλήσια, τους φιλόεργους πολιτιστικούς φορείς και σε απόσταση 10 χλμ από την Τρίπολη, προσθέτει στον διευρυμένο Δήμο ένα ανεκτίμητο πολιτιστικό και οικονομικό κεφάλαιο.
Στην Αλέα θα επισκεφτούμε το Αρχαιολογικό Μουσείο Τεγέας και το ναό της Αλέας Αθηνάς. Στην Επισκοπή, το Πάρκο του Τεγεατικού Συνδέσμου. Στο πάρκο υπάρχει το Λαογραφικό Μουσείο που στεγάζεται στο κτίριο της παλιάς Οικοκυρικής Σχολής, ο βυζαντινός ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, αγιογραφημένος από τον Αγήνορα Αστεριάδη και κτισμένος πάνω στο κοίλο του ελληνιστικού θεάτρου, τμήματα της αρχαίας Αγοράς, ψηφιδωτά και λείψανα παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής περιόδου. Είναι γεμάτο προτομές, αγάλματα και επιγραφές ευεργετών και ιστορικών γεγονότων και προσώπων. Έχει παιδική χαρά, τουριστικό περίπτερο και είναι κατάφυτο. Εδώ φιλοξενείται η περίφημη Γεωργική Έκθεση και το πανηγύρι της Τεγέας τον 15αύγουστο.
Στην ευρύτερη περιοχή της Τεγέας υπάρχουν επίσης ερείπια του ναού της Αρτέμιδος Κνακεάτιδος ανάμεσα στα χωριά Μαυρίκι και Βέρβαινα και στον Άγιο Σώστη του ιερού της Δήμητρας και της Κόρης. Ο υγρότοπος και ταμιευτήρας της Λίμνης Τάκα και τα οινοποιεία της περιοχής αξίζουν επίσης την επίσκεψή μας. Βορειοδυτικά της Λίμνης και σε απόσταση 7 περίπου χλμ από την Τρίπολη, βρίσκονται τα ερείπια του αρχαίου Παλλαντίου. Σημαντική είναι η συμβολή του Κοινωφελούς Ιδρύματος Μιχαήλ Στασινόπουλου-ΒΙΟΧΑΛΚΟ στα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου.

Στα μέρη της Σκιρίτιδας

Στο νοτιότερο τμήμα του διευρυμένου Δήμου Τρίπολης, συναντάμε τα χωριά του πρώην Δήμου Σκιρίτιδας, περιοχή που κατοικείται από τους προϊστορικούς χρόνους. Το δάσος της Σκιρίτιδας αποτελεί σπάνιο πνεύμονα με ήπιο ορεινό ανάγλυφο, ιδανικό για πεζοπορία ανάμεσα σε πεύκα, καστανιές, καρυδιές, έλατα…, που στα σπλάχνα του φωλιάζουν οι πηγές του Ευρώτα. Είναι αποτέλεσμα του μόχθου των κατοίκων της περιοχής και του δασολόγου Αναστάσιου Στεφάνου, που έκαναν όνειρό τους την αναδάσωση του, λαβωμένου από τις μάχες του 21, αρχαιότατου δρυμού. Αξίες του τόπου είναι οι παραδοσιακοί οικισμοί Βλαχοκερασιά και Κερασιά αλλά και το κεφαλοχώρι Κολλίνες και τα γύρω χωριά. Η περιοχή παράγει εκλεκτά αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα. Ευρήματα από τις επιφανειακές ανασκαφές που έκανε ο καταγόμενος από τα Βούρβουρα Κων/νος Ρωμαίος, φιλοξενούνται στο Μουσείο της Τεγέας. Το δάσος της Σκυρίτιδας απέχει 25 χλμ από την Τρίπολη στον δρόμο προς τη Σπάρτη.

Στο ηρωικό Βαλτέτσι

Μπαίνοντας στο χωριό καταλαβαίνεις αμέσως ότι εδώ διοικεί ακόμα ο Κολοκοτρώνης κι ο λόγος που άφησε διαθήκη στους Βαλτετσιώτες παραδίδεται ευλαβικά από γενιά σε γενιά. Είσαι σε τόπο ανδρείας και αυτοθυσίας που η μνήμη τους γιορτάζεται με αναπαράσταση της μάχης και με μεγαλοπρέπεια κάθε χρόνο στις 12 του Μάη. Η νίκη του Βαλτετσίου ανακήρυξε το Γέρο του Μοριά Αρχιστράτηγο του αγώνα και υπήρξε ο καταλυτικός προπομπός για την άλωση της Τριπολιτσάς. Στην όμορφη πετρόχτιστη εκκλησιά, στους αδριάντες του Κολοκοτρώνη και του Νικηταρά, στις τραχιές πλαγιές με τα ταμπούρια της γενναίας αντίστασης, στο Λαογραφικό Μουσείο, στους ίσκιους της πλατανόσκεπης πλατείας με το επιβλητικό μνημείο… ολόγυρα και πανταχού παρούσα σε κυκλώνει η αύρα και η νοσταλγία εκείνων των γενναίων που κατατρόπωσαν τον Κεχαγιάμπεη. Όαση ήθους, καλοσύνης και φιλοξενίας, το ποιμενικό αυτό προπύργιο που συγκεντρώνει τους απανταχού ξενιτεμένους στις ωραίες γιορτές και τα πανηγύρια του. Δώδεκα χλμ απ’ την Τρίπολη στην κατεύθυνση προς Καλαμάτα.
Αν αποφασίσουμε να κινηθούμε ακόμη νοτιότερα, αξίζει να καταθέσουμε λίγες στιγμές περισυλλογής και τιμής στο χωριό του ποιητή μας Νίκου Γκάτσου, Ασέα. Για τους πιο τολμηρούς υπάρχει και το φαράγγι του ποταμού Ελισσώνα. Στο γειτονικό χωριό Μάναρη συναντάμε το μεγαλύτερο, τοξωτό, πέτρινο γεφύρι της χώρας. Διατηρητέο μνημείο, υπόδειγμα αρχιτεκτονικής. Οι πυρκαγιές και τα αιολικά πάρκα έχουν αλλοιώσει αισθητά το τοπίο, ευτυχώς υπάρχουν άνθρωποι και σύλλογοι που αγωνίζονται να το αποκαταστήσουν. Σε απόσταση 31 χλμ από την Τρίπολη βρίσκεται η ιστορική Μονή Καλτεζών στο οποίο ορκίστηκαν τα μέλη της πρώτης Πελοποννησιακής Γερουσίας.

Προστιθέμενες Αξίες

Διανύσαμε σημαντικές αποστάσεις με σπουδαίους σταθμούς, ποικιλία συγκινήσεων, εναλλαγές τοπίων, παραστάσεων, συναισθημάτων. Κι όμως, μόνο ψήγματα γεύσης αυτού του άπειρου τόπου χαρήκαμε. Βαθαίνοντας στη φύση, το ανάγλυφο, τις μικρές κοινωνίες των ανθρώπων και την ιστορία τους, θα ανακαλύψουμε ένα πλήθος αστείρευτο από μονοπάτια, περάσματα και προστιθέμενες αξίες. Κάποιες από αυτές είναι τα ταμπούρια του Κολοκοτρώνη στα Τρίκορφα, κοντά τη Σιλίμνα, που σημειώνονται με σεμνό μνημείο και ψηλά στους λόφους διακρίνονται οι μικρές λίθινες οχυρώσεις. Ακόμα, στην περιοχή του πρώην Δήμου Κορυθίου και στην παλιά οδό Τρίπολης-Άργους, υπάρχει το θρυλικό μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Βαρσών, 12 χλμ ανατολικά της Τρίπολης. Είναι φρουριακού χαρακτήρα, ενεργή, ανδρώα Μονή σε κατάφυτη πλαγιά, με πλούσια ιστορία, θαυμάσιες αγιογραφίες και τρεχούμενα νερά. Στην ίδια κατεύθυνση βρίσκονται και τα λιγοστά ερείπια της καστροπολιτείας του Μουχλίου ενώ η περιοχή παράγει ονομαστά στο πανελλήνιο αγροτικά προϊόντα.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Τι θα αγοράσουμε

    Λικέρ ΤΙΠΟΤΑ στην ποτοποιϊα του Κου Μπίρη (για να ακούσετε και την πικάντικη και διάσημη ιστορία του). Μήλα Delicius Πιλαφά. Σκόρδα και πατάτες Τριπόλεως. Κρασιά ΟΠΑΠ Μαντινείας. Μέλι βανίλια ελάτης Μαινάλου. Αλλαντικά και τυροκομικά. Καρύδια και Κάστανα. Κεράσια και ροδάκινα. Ελαιόλαδο και πράσινο σαπούνι. Παραδοσιακά υφαντά και δημιουργίες ξύλου.

    Τι θα φάμε

    Το παραδοσιακό Λαγοτό (χοιρινό με μπόλικο σκόρδο και καρύδια), κόκκορα με μακαρόνια, καγιανά με παστό χοιρινό, τριφτάδες (φρέσκο ζυμαρικό),  χοιρινό με μήλα ή δαμάσκινα, πηχτή, αρνάκι ή κατσικάκι πρωτογιάχνι, μυρωνολάχανα τσιγαριστά, κουνέλι σκορδαλιά, χορτόπιτες, μανιτάρια στο φούρνο. Γλυκιά μπουγάτσα, δίπλες, Γαλόπιτα, τηγανητά μήλα Τρίπολης, σιροπιαστή καρυδόπιτα, καλτσουνάκια.

    Γιορτές - Εκδηλώσεις – Πανηγύρια

    Άλωση της Τριπολιτσάς (ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ),  23 Σεπτεμβρίου. Τριπολιτσιώτικο Πάσχα. Αναπαράσταση της Μάχης του Βαλτετσίου, 12 Μαΐου. Πολυήμερο πανηγύρι και Έκθεση Τεγέας τον 15αύγουστο. Τα πανηγύρια στα χωριά έχουν ξεχωριστό παραδοσιακό χρώμα και πηγαίο γλέντι και είναι πολλές οι αγροτικές γιορτές όπως του Σκόρδου, της Πατάτας, του Τσοπάνη, του Μελιού και του Καρυδιού κλπ.

    Η Τρίπολη είναι ιδανική επιλογή για τα Χριστούγεννα. Η πόλη και η ύπαιθρος ζωντανεύουν με πληθώρα εκδηλώσεων και πιστούς επισκέπτες που την προτιμούν για την  φιλοξενία, τις γεύσεις, τις αμέτρητες εναλλακτικές προτάσεις.

Χάρτης