Πρόνοια Ναυπλίου - Συνοικία το όνειρο
5.0/5 rating 1 vote
Κείμενο - Φωτογραφίες: Νίκος Γαλάνης

Σχεδόν κάθε αστικό κέντρο έχει και μια κρυμμένη γωνιά, που μυρίζει φτώχεια, ανθρώπινο πόνο, προσφυγιά... Για το όμορφο και γραφικό Ναύπλιο, η συνοικία της Πρόνοιας είναι αυτό ακριβώς. Μια ιστορική γωνιά χτισμένη πέτρα στην πέτρα από τα μουτζουρωμένα χέρια της εργατικής τάξης.Μα κάθε τέτοια γειτονιά διατηρεί τη δική της γοητεία, που ολοένα και κερδίζει έδαφος στους εναλλακτικούς ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο. Τα σοκάκια γεμίζουν με χρώμα και τα παλιά σπίτια ανακαινίζονται για να γίνουν πολυσύχναστες ταβέρνες και καταλύματα φιλοξενίας...

Ποιός δεν έχει περπατήσει στα πλακοστρωμένα σοκάκια της πρώτης πρωτεύουσας, στη μαγευτική περατζάδα της παραλίας, αγναντεύοντας το θαλασσινό φρούριο, το Μπούρτζι; Ποιός δεν έχει ανέβει στο κάστρο της Ακροναυπλίας και στα σκαλιά του Παλαμηδιού; Όμως, ελάχιστοι γνωρίζουν πως κάτω από αυτόν τον άγρυπνο φύλακα της ιστορικής πόλης, κρύβεται ένας αστικός θησαυρός που μέσα του μπορείς να μυρίσεις, δεις, νιώσεις όλη τη σύγχρονη αστική ιστορία της Ελλάδας. Τον ερχομό των πρώτων προσφύγων, τη βαυαρική εποπτεία, τους αγώνες της εργατιάς, τη βιομηχανοποίηση, την ανάπτυξη αλλά και την εγκατάλειψη στο έμπα της νέας χιλιετίας. Η Πρόνοια βρίσκεται στα ανατολικά της παλιάς πόλης και απέχει από αυτήν μόλις 5 λεπτά με τα πόδια. Γύρω της, την «αγκαλιάζουν» οι λόφοι του Παλαμηδιού και της Ευαγγελίστριας. Αποτέλεσε τον πρώτο οργανωμένο προσφυγικό συνοικισμό που δημιουργήθηκε ποτέ. Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας, για να στεγάσει Κρήτες και άλλους πρόσφυγες αγωνιστές από τις περιοχές της Ελλάδας που δεν είχαν ακόμη ελευθερωθεί, επέλεξε τη συγκεκριμένη περιοχή, ακριβώς έξω από την «Πύλη της Ξηράς», με τη βοήθεια του γνωστού πολεοδόμου Σταμάτη Βούλγαρη. Ο ίδιος ο Κυβερνήτης, μάλιστα, «βάφτισε» αυτό το προάστιο, δίνοντάς του το όνομα «Πρόνοια», ώστε να καταδείξει τη στοργή που περιέβαλε τους νέους κατοίκους του νεοσύστατου κράτους.

Περπατώ στην 25ης Μαρτίου, στον δρόμο που σε οδηγεί στο Παλαμήδι αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και την είσοδο στην προσφυγική γειτονιά. Η χάραξη της κεντρικής αυτής οδικής αρτηρίας ρυθμίστηκε με βάση ένα πραγματικό και οπτικό τέρμα, τον λόφο της Ευαγγελίστριας. Ονομάζεται έτσι από τον ομώνυμο ναό που βρίσκεται εκεί από την εποχή της Ενετοκρατίας. Η δόμηση γύρω από την κεντρική τσιμεντένια νησίδα είναι εντυπωσιακή. Ακολουθώντας το Ιπποδάμειο σύστημα, ο Βούλγαρης, ο πρώτος Έλληνας πολεοδόμος, χώρισε με ακρίβεια σε τετραγωνισμένα οικόπεδα την περιοχή. Σήμερα, δεξιά κι αριστερά συνυπάρχουν εγκαταλελειμμένα αρχοντικά σπίτια άλλα ανακαινισμένα, που χρησιμοποιούνται ως ταβέρνες (και μάλιστα αποτελούν πολυσύχναστα στέκια των ντόπιων), καθώς και πολυκατοικίες αισθητικής της δεκαετίας του 1970.

Όπως ανηφορίζω, χώνομαι δεξιά για να περπατήσω στην καρδιά της γειτονιάς. Καθώς περιπλανιέμαι στα στενά πεζοδρομημένα σοκάκια, απλώστρες με υγρά ρούχα με προϋπαντούν έξω από τις στενές πόρτες των σπιτιών. Δεν χωράνε αλλού, αφού τα σπίτια εκ σχεδιασμού ήταν μικρά, μονόχωρα, σχεδόν τετράγωνα. Μπροστά μου βλέπω ένα μεγάλο άνοιγμα, μια πλατεία μεγαλύτερη και από τη διάσημη πλατεία Συντάγματος στο κέντρο της παλιάς πόλης. Είναι η πλατεία Εθνοσυνέλευσης, που σήμερα στεγάζει το δημοτικό σχολείο και το νηπιαγωγείο. Όπως προφανέστατα δείχνει το όνομά της, εδώ, το 1832, πραγματοποιήθηκε η Δ' Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων. Στον χώρο που τώρα ορθώνεται το σχολείο, φαντάζομαι το ξύλινο παράπηγμα που κατασκευάστηκε πρόχειρα, ώστε να συνεδριάζουν οι 224 βουλευτές. Από τα ανοίγματά του, «τσιμπουκτσήδες» χώνουν τους ναργιλέδες, ώστε να καπνίσουν οι θεριακλήδες πατέρες του Έθνους. Βλέπετε, από τότε απαγορευόταν το κάπνισμα σε εσωτερικούς χώρους!

Αναρωτιέμαι προς τα πού να κινηθώ, αφού γύρω μου με ζαλίζουν τα δεκάδες πανομοιότυπα πλακοστρωμένα δρομάκια. Στο βάθος παρατηρώ το δεύτερο μεγάλο άνοιγμα της γειτονιάς, την εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Βαδίζω προς τα εκεί ράθυμα. Καθοδόν συναντώ έναν μουστακαλή ασπρομάλλη, ντυμένο με στρατιωτικά ρούχα να σκαλίζει το χώμα σε κάποιες γλάστρες. «45 χρόνια εδώ» μου φωνάζει ο κυρ Αντώνης δείχνοντάς μου το σπίτι του. Ρίχνω κλεφτές ματιές μέσα. Το εσωτερικό του θυμίζει λαογραφικό μουσείο. Παλιά έπιπλα και ηλεκτρικές συσκευές βουτηγμένα μέσα στη σκόνη του ξεφτισμένου χρόνου. Ένα τρανζιστοράκι στο βάθος σιγοψιθυρίζει: «Εσύ είσαι η αιτία που υποφέρωωωω…». Ο Μανώλης Χιώτης, ο γίγαντας του λαϊκού τραγουδιού και του μπουζουκιού, εδώ στην προσφυγογειτονιά της Πρόνοιας έβαλε δυο συρμάτινες χορδές σε ένα παλιόξυλο, έφτιαξε το πρώτο του έγχορδο και σχημάτισε τις πρώτες δικές του νότες.

Ο κυρ Αντώνης στο πρόσωπό μου φαίνεται, ότι βρήκε κάποιον πρόθυμο να αραδιάσει όλες τις ιστορίες του τόπου. «Τα παιδικά μου χρόνια» μου λέει «τα περνούσα στην πλατεία. Με τον αδερφό μου και τους φίλους μου παίζαμε μπάλα μέχρι τα μεσάνυχτα.

Θυμάμαι πόσες φορές είχα περάσει τα κάγκελα του σχολείου απέναντι, για να πιάσω την μπάλα, πόσες φορές έπεφτε η μπάλα στο σιντριβάνι, το οποίο είχε κάγκελα με καρφιά γύρω γύρω, πόσες φορές χτυπούσαμε σε γόνατα, χέρια. Εκεί είχαμε και ένα μαγαζί, σουβλατζίδικο. Τα παιδικά μου χρόνια μύριζαν λάδι, τζατζίκι, χώμα, σκόνη και αίμα. Τώρα περνάς και είναι άδεια η πλατεία, πού και πού θα δεις κάνα δυο παιδιά να παίζουν για λίγο…» Τον αποχαιρετώ και κατηφορίζω για την Αγία Τριάδα, την ενορία της Πρόνοιας.

Χτίστηκε κι αυτή την ίδια εποχή με την υπόλοιπη γειτονιά, κατά τα πρώτα βήματα του ελληνικού κράτους. Αφού ανάψω ένα κερί στη μνήμη όλων εκείνων, που έδωσαν τον οβολό τους για να ανεγερθεί, παρατηρώ ότι ο ναός είναι δισυπόστατος, δηλαδή αφιερωμένος σε δύο και όχι μόνο στην Αγία Τριάδα! «Λίγοι ξέρουν» μου εξηγεί ο εφημέριος «πως ο ναός είναι αφιερωμένος και στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Για να καλοπιάσουν τον Καποδίστρια και να δωρίσει το οικόπεδο, του υπόσχονται πως ο νέος ναός θα αφιερωθεί στον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Αφενός για να τιμήσουν το όνομα του Κυβερνήτη αφετέρου να γιορτάζουν την ημέρα που αυτός κατέφθασε στο Ναύπλιο για πρώτη φορά, το 1828». Βέβαια, ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε και δεν πρόλαβε να δει την ολοκλήρωση του ναού. Έτσι, η υπόσχεση ναι μεν κρατήθηκε αλλά σε δεύτερη μοίρα, αφού ο ναός αφιερώθηκε στην Αγία Τριάδα και αποκαλείται έτσι μέχρι και σήμερα.

Σκαλοπάτια με οδηγούν δυτικά στις παρυφές του λόφου του Παλαμηδιού. Εκεί, στη σκιά του πέτρινου γίγαντα βρίσκονται ακόμα αποδείξεις, πως η περιοχή κατοικήθηκε από τα προϊστορικά χρόνια. Στον βράχο υπάρχουν λαξευμένες σπηλιές, τα «λαγούμια», όπως είναι γνωστά στους ντόπιους. Εκεί, έθαβαν τους νεκρούς τους οι υποτελείς των Μυκηναίων της Τίρυνθας. Ακόμη και στα κατοπινά χρόνια, οι σπηλιές αποτελούσαν τη στέγη των άπορων και φτωχών. Ξακουστή ήταν η Καλλιόπη, μια ξερακιανή γυναίκα, ντυμένη πάντα στα μαύρα. Ζούσε σε μια σπηλιά μαζί με τις κατσίκες της που τις θεωρούσε φίλες της. Μάλιστα, τις είχε δώσει και ονόματα: Ευτέρπη, Μαρία, Ελένη, Δάφνη. Ζούσε με το γάλα τους και ό,τι έδιναν οι γυναίκες της Πρόνοιας στα γύρω σπίτια. Τα παιδάκια πολλές φορές τη γιουχάριζαν και της πετούσαν πέτρες, την αντιμετώπιζαν σαν «άνθρωπο των σπηλαίων».

Ανηφορίζοντας για το τέρμα της περιήγησής μου, σταματώ στην εκκλησία των Αγίων Πάντων. Ανεβαίνω τα σκαλοπάτια που οδηγούν στον περίβολο του ναού και κοντοστέκομαι σε ένα από αυτά για να πάρω μια ανάσα. Φτάνω στον ναό, που είναι χωμένος μέσα σε έναν βράχο. Ξεχασμένος πια, έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο όμως πριν τη δημιουργία της Πρόνοιας. Εδώ, στα όρια της παλιάς πόλης του Ναυπλίου εκκλησιάζονταν οι χριστιανοί, αφού οι Τούρκοι κατακτητές δεν τους επέτρεπαν να το κάνουν εντός των τειχών της. Δίπλα ακριβώς, ξεχωρίζει από μακριά ο Λέων των Βαυαρών, ένα τεράστιο λιοντάρι σμιλεμένο στον βράχο με χαρακτηριστική θλίψη στο πρόσωπό του. Δημιουργήθηκε την εποχή του Όθωνα προς τιμήν των βαυαρών στρατιωτών, που έχασαν τη ζωή τους άδοξα, προσβεβλημένοι από τύφο. Στο σημείο αυτό, θάφτηκαν οι άτυχοι στρατιώτες και για χρόνια η περιοχή αποκαλείτο «βαυαρικά μνήματα».

Αναχωρώ, ώστε να φτάσω στον ναό της Ευαγγελίστριας πριν νυχτώσει. Το σκηνικό γύρω μου είναι η επιτομή του urban. Μισογκρεμισμένα σπίτια, σκουριασμένες ταμπέλες δρόμων, συνθήματα με σπρέι στους τοίχους, γατούλες να με κρυφοκοιτάζουν στα υγρά περβάζια, γκράφιτι που θυμίζουν Bansky, καταστήματα με vintage διακόσμηση. Άλλωστε μην ξεχνάμε πως η Πρόνοια ήταν τόπος κατοικίας των εργατών της κονσερβοποιίας «ΚΥΚΝΟΣ ΑΕ.», με τις χαρακτηριστικές κόκκινες κονσέρβες τοματοπολτού, που κάθε vintage ταβέρνα έχει στις προθήκες της. Από το 1928 μέχρι και τις αρχές του 21ου αιώνα, η περιοχή ήταν γνωστή ως ο «λαχανόκηπος της Αθήνας», αφού κάθε πρωί δεκάδες φορτηγά έφευγαν γεμάτα με προϊόντα της αργολικής γης με τελικό προορισμό τα τραπέζια των κατοίκων της πρωτεύουσας. Όλοι οι Προνοιάτες είχαν περάσει για ένα μεροκάματο από το − γκρεμισμένο πλέον − εργοστάσιο.

Φτάνοντας στον υπερυψωμένο ναό, η έκφραση «η θέα κόβει την ανάσα» αποκτά νόημα. Όλο το Ναύπλιο στο πιάτο. Έχω έρθει την κατάλληλη ώρα. Ηλιοβασίλεμα. Τα παλιά κεραμίδια και οι γυμνές ταράτσες έχουν βαφτεί με χρώμα χρυσαφί. Από εδώ ψηλά μπορώ να απολαύσω τη γειτονιά της Πρόνοιας σε όλη της την μεγαλοπρέπεια. Ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο, με χαμηλή δόμηση και την ιδιαιτερότητα τόσο των δρόμων όσο και των κτιρίων της. Μια γειτονιά που από τον καιρό του Καποδίστρια, πολύ λίγο άλλαξε, κρατώντας έναν αυθεντικό αστικό χαρακτήρα που αξίζει να επισκεφτείς. Είναι Τσικνοπέμπτη. Από τη Μαρμαρένια βρύση, που στέκει εκεί από το 1871, ακούγονται αποκριάτικες μελωδίες… Κατηφορίζω. Μασκαρεμένοι χορεύουν και με παρασύρουν σε διονυσιακούς ρυθμούς…

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Διαμονή 

    Το Hotel Vasilis είναι χτισμένο στα στενά της ιστορικής Πρόνοιας με θέα την πόλη του Ναυπλίου. Τα δωμάτια είναι ευρύχωρα με μικρή κουζίνα και ιδιωτικό πάρκινγκ. Σουλίου 14, τηλ: 27520 21886, www.hotelvasilis.com. 

    Φαγητό, γλυκό, καφές και ποτό 

    Το Meze bar Μέντα είναι ένας ιδιαίτερα προσεγμένος χώρος, που έχει αγαπηθεί από τον κόσμο. Η σύγχρονη αισθητική του, η ξεχωριστή αυλή και τα χαμόγελα του Γιώργου και της Βιβής σε κάνουν να θέλεις να το (ξανά)επισκεφτείς. Ένα διαμάντι στην Πρόνοια Ναυπλίου, όπου διοργανώνονται συχνά βραδιές με live μουσική. 25ης Μαρτίου 9, τηλ: 27520 23603. Ωραίο τσίπουρο, προσεγμένοι μεζέδες, υπέροχη μουσική, χαλαροί και ευγενικοί ιδιοκτήτες δημιουργούν ξεχωριστές βραδιές στο Ζουρνάλ. Μια μοντέρνα εκδοχή καφενέ με ελληνικά μεζεδάκια και ωραίες μουσικές. 25ης Μαρτίου & Νικηταρά, τηλ: 27520 25655. Οι λάτρεις της καλής ελληνικής κουζίνας επιβάλλεται να δοκιμάσουν τις «μαμαδίστικες» γεύσεις, που προσφέρει το Τσουκάλι.  

    Παραδοσιακά μαγειρευτά φαγητά από φρέσκα ντόπια υλικά. Κύπρου 2 (έναντι λαϊκής αγοράς), τηλ: 27523 00401. Σε μια ζεστή ατμόσφαιρα η κυρία Χρυσούλα Μακρή μας υποδέχεται στο Cafe Snack Bar Etcetera. Έναν χώρο χαλαρό, οικογενειακό, ιδανικό και για τα παιδιά. 25ης Μαρτίου 35, τηλ: 27520 29092. Χωριάτικο ψωμί, γλυκά κι αρτοποιήματα από τον φούρνο Κωστόπουλος που με τα 40 χρόνια παράδοσης και εμπειρίας έχει γίνει must! 25ης Μαρτόυ 38, τηλ.: 27520 26279.  

    Υπηρεσίες 

    Το μικρό προσεγμένο Barber Shop του Γιώργου Ολάνη θα κλέψει την προσοχή σας. Σε έναν όμορφο και καλόγουστο χώρο, ο νεαρός κομμωτής εξυπηρετεί όλες τις ηλικίες. 25ης Μαρτίου 3, τηλ: 69867 77703. Στο κατάστημα προϊόντων ομορφιάς La Bella’s Products της Γιώτας Ραγκούση θα βρείτε εξειδικευμένα είδη κομμωτηρίου σε τιμές χονδρικής. 25ης Μαρτίου 6, τηλ: 27520 29950, FΒ: La Bella cosmetics, Instagram: labellacosmeticsnafplio. Τέλος, γεμίστε το ντεπόζιτό σας με βελτιωμένα καύσιμα από καθαρές δεξαμενές που προσφέρει το Πρατήριο Revoil του Γιώργου Φιλιππίδη και απολαύστε τη διαδρομή ταξιδεύοντας με ασφάλεια. 25ης Μαρτίου και Κύπρου 2, τηλ: 27520 26316.