Πύλη, Ελάτη, Περτούλι - Ένας καμβάς στα νότια της Πίνδου
0.0/5 κατάταξη (0 ψήφοι)
Κείμενο - Φωτογραφίες: Μάρω Κουρή

Με τη φρέσκια πεποίθηση ότι οι επιθυμίες μου είναι ευλογίες, μπήκα στο πρώτο τρένο που έφευγε από τον σταθμό. Προορισμός μας τα Τρίκαλα… Τί ξεκούραστη εμπειρία που είναι η αποφυγή προγραμματισμού…

Έχοντας εμπιστοσύνη στη ροή, το μόνο που ποθούσα ήταν να βρεθώ στο απόλυτο λευκό. Να λευκάνει ο νους σαν το χιονισμένο, απάτητο τοπίο και να λουστεί από το ηλιόφως του καταχείμωνου. Με ανθρώπους ζεστούς και με θαλπωρή στην καρδιά.

Το λεωφορείο έφθασε στην Ελάτη. Εκεί γνώρισα έναν 62χρονο Σαρακατσάνο, που τόλμησε να ζήσει μόνιμα στη φύση. Ο κύριος Ηλίας Φιλοκώστας περιποιείται τους ανθρώπους στη «Βίλα Φιλοκώστα» στο Περτούλι. Με ξενάγησε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, αφού πρώτα δυνάμωσα με το άφθονο και εύγεστο πρωινό από χειροποίητες μαρμελάδες φρούτων του δάσους και άλλα καλούδια, που φτιάχνει η σύζυγός του, η κυρία Βάσω.

Πύλη

Η πανέμορφη κωμόπολη της Πύλης, παλιότερα λεγόταν Πόρτα και ακόμη πιο παλιά Πόρτα-Παζάρ. Ήταν η δική μου πόρτα στον καμβά που αναζητούσα… Ανοίγοντάς την πρόβαλλαν αντικριστά τα δύο ολόλευκα βουνά. Ο Κόζιακας και ο Ίταμος σχηματίζουν φυσική πύλη και πέρασμα στα γραφικά, ορεινά χωριά των Τρικάλων, ενώ ο Πορταϊκός ποταμός κυλά… «φενγκσουϊκά» ανάμεσά τους.

Στο μοναστήρι της Κοιμήσεως Θεοτόκου Γκούρας με την πανοραμική θέα προς τον Θεσσαλικό κάμπο, οι μοναχές με κερνάνε λουκουμάκι στο αρχονταρίκι και προσευχές ευγνωμοσύνης.

Στιγμή χαράς που ούτε καν την είχα παραγγείλει, αισθάνομαι διαβαίνοντας τον φουσκωμένο Πορταϊκό ποταμό από τη μεγαλύτερη κρεμαστή πεζογέφυρα των Βαλκανίων. Βγαίνοντας από την Πύλη πέφτω στην αγκαλιά των πανύψηλων πλατανιών και των τρεχούμενων νερών στο ειδυλλιακό σκηνικό του νερόμυλου και της νεροτριβής, της «ντριστένιας», όπως τη λένε οι ντόπιοι. Στο Καφέ «Νερόμυλος», πλάι στα αναμμένα ξύλα του τζακιού απολαμβάνω μια κούπα ζεστό φασκόμηλο με μέλι (τον χειμώνα ανοίγει μόνο Παρασκευοσαββατοκύριακα).

Το λίθινο, τοξωτό γεφύρι του Αγίου Βησσαρίωνα είναι το παλαιότερο από τα τέσσερα γεφύρια που διασχίζουν τον Πορταϊκό, συνδέοντας τη Θεσσαλία με την Ήπειρο.

Χτίστηκε το 1527 από τον τότε Μητροπολίτη Λαρίσης, πολιούχο Τρικάλων, Καλαμπάκας και Πύλης, Άγιο Βησσαρίωνα, ο οποίος γεννήθηκε στην Πύλη. Πώς μου αρέσει να περνά ο χρόνος εκεί, στην κορυφή του γεφυριού με το άκουσμα του βρυχώμενου Πορταϊκού. Μια παρέα με κιθάρες και πνευστά μερακλώνουν με πικ νικ στην άκρη του ποταμού κι οι ντόπιες γυναίκες πουλούν ρίγανη και βότανα που 'χουν μαζέψει σκαρφαλωμένες στους ορεινούς βράχους, λέγοντάς μας ιστορίες από τις περιπέτειες τους…

Διαβαίνω το γεφύρι κι ακολουθώ για ένα χιλιόμετρο το μονοπάτι στην άλλη πλευρά του ποταμού για να ανάψω κερί στη βυζαντινή εκκλησιά της Πόρτα-Παναγιάς, της Παναγιάς των Μεγάλων Πυλών, που χρονολογείται από την εποχή της Άννας Κομνηνής (1283 μ.Χ.). Χτίστηκε πάνω σε αρχαίο ναό, όπως το μαρτυρούν οι κίονες και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη. Δέος με κατακλύζει μπροστά στις δύο ψηφιδωτές εικόνες του Χριστού και της Παναγίας.

Τί να γράψω για το άβατο στις γυναίκες μοναστήρι του Δούσικου, του πασίγνωστου για τα θαύματα στη Μολδοβλαχία Αγίου Βησσαρίωνα. Δεν έχω παρά να το αποδεχτώ... Το δραστήριο στην εποχή του μοναστήρι με 365 κελιά, πλουσιότατη βιβλιοθήκη και κτήματα στη Ρουμανία, λεηλατήθηκε, πέρασε καταστροφές στο πέρασμα των χρόνων και σήμερα λειτουργεί με λίγους μοναχούς. Η αγιογράφηση του Καθολικού από τον ζωγράφο της Κρητικής Σχολής Τζώρτζη και το ξυλόγλυπτο τέμπλο του Καθολικού μαθαίνω ότι είναι αριστουργήματα.

Βγαίνοντας από τη χαράδρα του Πορταϊκού, μια σονάτα ευτυχίας ακούγεται από τους καταρράκτες Παλαιοκαρυάς, που μοιάζει να φοράνε σαν πολύτιμο περιδέραιο το ομώνυμο τοξωτό γεφύρι. Τα ελατοσκέπαστα βουνά της Κατούνας και οι κορυφές Γκρόπα και Καράβα με καλωσορίζουν. Στα 500 μέτρα, λειτουργεί ο νερόμυλος Δριστέλλα και ένα γραφικότατο καφενείο και ταβερνάκι, όπου κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου διοργανώνεται η Γιορτή της Πέστροφας. Ντόπιοι από την ευρύτερη περιοχή πλένουν εδώ κιλίμια, κουβέρτες και βελέτζες, πίνοντας και ένα τσιπουράκι… Να’ναι καλά η κρίση! Με κατεύθυνση το Ρωποτό, το παγκοσμίως γνωστό από τα ΜΜΕ χωριό-φάντασμα που βουλιάζει από τις καθιζήσεις, στο συνοικισμό Άη Γιάννη συναντάμε τη δεύτερη, ενεργή νεροτριβή κοντά στην όμορφη ταβέρνα «Ροπωτιανών Γεύσεις» μες τα πλατάνια. Ύστερα, παίρνουμε τον δρόμο για Ελάτη κι οι γαστρονομικές νοστιμιές συνεχίζονται στο τραπέζι της «Αναβρυσούλας» με φρέσκια πέστροφα του ιχθυοτροφείου της.

Ελάτη

Στα 14χλμ. από την Πύλη, στα 900μ. υψόμετρο ξεπροβάλλει η κοσμοπολίτισσα Ελάτη ή αλλιώς Τύρνα, αγκαλιασμένη από τις κορυφές του Ψήλου, της Αρκουδότρυπας και του Κόκκινου Βράχου. Αχόρταγη από βόλτες στον κεντρικό δρόμο περπατώ ανάμεσα στα μαγαζιά, όπου μοσχοβολάνε εδέσματα από μανιτάρια και χορτόπιτες με αρωματικά βότανα των βουνών. Ξεστρατίζω στα σοκάκια των αρχοντικών, ξεδιψώντας στις παραδοσιακές κρήνες με κρυστάλλινο νερό. Ξαποσταίνω ρεμβάζοντας τη θέα από τον Κόκκινο Βράχο και από το άνοιγμα της σπηλιάς της Αρκουδότρυπας θαυμάζω τους τολμηρούς αναρριχητές. Τα βράδια, ο δρόμος λαμπυρίζει από τα κατάμεστα μπαράκια και τους αμέτρητους ξενώνες, που φιλοξενούν τους γοητευμένους επισκέπτες. Διαθέτουν τζάκια, σουίτες, υδρομασάζ, σοφίτες, σαλόνια, πισίνες, αίθουσες σεμιναρίων αλλά και … λιτά δωμάτια για όλα τα βαλάντια. Ανυπομονώ να γνωρίσω τον γλύπτη του ξύλινου ποδήλατου με το σκιουράκι, Άγγελο Πατσιατζή. Ο νέος που τόλμησε να κάνει το κέφι του επαγγελματική σταδιοδρομία ενάντια στο ρεύμα της κατευθυνόμενης μιζέριας και αεργίας. Ταβέρνες όπως τα «Κανάβια», το «Ανώγι», το «λημέρι του Βασίλη», καφενεία και τσιπουράδικο, όπως του Ξενοφώντα, της Καλλιόπης, το πανέμορφο καφέ «Κεχρί» και το «Δίστρατο» κοσμούνται από ξυλόγλυπτά του: κορνίζες με παραστάσεις, ροζέτες στο ταβάνι, πόμολα, κάβες, κρεμάστρες και πίνακες. Ξαφνιάζομαι μπροστά στην τρίμετρη ξύλινη, ολόγλυφη αρκούδα που στέκεται στην αυλή ενός σπιτιού καναδέζικου σχεδιασμού, ψηλά στο χωριό…

Πετρουλιώτικα Λιβάδια

Μετά την Ελάτη η ανάβαση συνεχίζεται ανάμεσα στις κατάφυτες πλαγιές ως τα 1.250 μέτρα υψόμετρο στα Περτουλιώτικα Λιβάδια. Παρέα με τον εαυτό μου σαγηνεύομαι από τα σιγοτράγουδα του Ξεριά. Το Περτουλιώτικο ποτάμι που τροφοδοτεί τον Αχελώο, δημιουργώντας στη ροή του μαιάνδρους ή «κλούρια», όπως τα λένε οι ντόπιοι, γεμάτους βατράχια και ποταμόψαρα.

Καβάλα στο άλογο πάνω στο λευκό χαλί και έπειτα… ποδαράτο στο μονοπάτι, όπου ζαρκάδια ξεδιψούν σε λιμνούλες πλάι σε παλιές βρύσες (τις «κοπάνες» όπως τις έλεγαν οι ντόπιοι). Ανεβαίνοντας ως το καταφύγιο «Χατζηπέτρος» στα 1738μ., περνάμε ρυάκια και πηγές, γύρω μας ορειβάτες...

Ευκαιρία να βγούμε από τη ζώνη βολέματος με την καθοδήγηση των έμπειρων εκπαιδευτών του Kerketio Extreme Sport… Έπειτα από ένα σύντομο μάθημα ιππασίας, μπορείτε να ιππεύσετε άνετα κάτω από τα ψηλόκορμα έλατα. Κάποιοι κάνουν τοξοβολία, άλλοι snowmobiles, κι άλλοι συμμετέχουν σε ομάδες πεζοπορίας. Ύστερα θα επιβραβεύσουμε τον εαυτό μας την απόλαυση μίας καυτής, αρωματικής σοκολάτας, ενός λαχταριστού ραβανί ή μιας γαλατόπιτας κοντά στο αναμμένο τζάκι. 

Όταν το χιόνι λιώσει, η θέση Τρία Ποτάμια  ανάμεσα στα χωριά Πολυθέα και Καλλιρόη, προσφέρεται για ποδήλατο βουνού μέσα στα πυκνά έλατα. Για πεζοπορία προτείνεται το Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4 στον Κόζιακα.

Σαρακατσαναίων Αντάμωμα

Στα Περτουλιώτικα Λιβάδια κάθε τελευταία Κυριακή του Ιουνίου διοργανώνεται εδώ και 40 χρόνια το Πανελλήνιο Αντάμωμα Σαρακατσαναίων Ελλάδας, Βουλγαρίας και Σκοπίων. Καβάλα στα άλογα, ντυμένοι με κάπες και παραδοσιακές φορεσιές στήνεται το καραβάνι, όπου φορτώνανε τα πράγματα και κατασκηνώνανε στις Σαρακατσάνικες καλύβες, αναβιώνοντας παλιά έθιμα. Η ζωντανή δημοτική μουσική από κλαρίνα ξεσηκώνει τον κόσμο σε πανάρχαιους, τεράστιους, κυκλικούς χορούς επισημαίνοντας τη γιορτή της επικοινωνίας και σύνδεσης των ανθρώπων μεταξύ τους και τη γιορτή Ευγνωμοσύνης προς τη μάνα-Γη. Στο τρικούβερτο γλέντι μαθαίνω από τους παππούδες, ότι σαν παιδιά ερχόντουσαν εδώ να βοσκήσουν τα πρόβατα και τα κατσίκια, να φέρουν φαγητό στους πατεράδες τους και να πάνε το γάλα στις μητέρες τους, στα πεδινά, που το έπηζαν σε τυρί και έφτιαχναν βούτυρο κάνοντας τις γειτονιές να μοσχοβολάνε και τους εμπόρους να αγοράζουν. «Παιδιά και πρόβατα γεννιόντουσαν στον δρόμο καθώς το καραβάνι πήγαινε από το Κιλελέρ στην πεδιάδα. Κατασκηνώναμε σε μαντριά το χειμώνα και τα καλοκαίρια μεταφερόμασταν στο Περτούλι στις στάνες, όπου πλέκαμε με βέργες και «απέλες» (λεπτές ξύλινες τάβλες), τις οποίες παλαμίζαμε (σοφατίζαμε) εσωτερικά με πηλό κι ασβεστώναμε για την καθαριότητα, τα δοχεία για το τυρί» μας λέει ο κυρ-Ηλίας. «Από το τυρί αυτό, η χρυσοχέρα μητέρα μου έφτιαχνε τυρόπιτα, γαλατόπιτα και τραχανά… Στο «μπουτινέλο» (δοχείο ενός μέτρου) χτυπούσαμε το γίδινο γάλα και φτιάχναμε το βούτυρο…»

Kανακεύω την ψυχή μου στο Περτούλι

Χτισμένο στις πλαγιές του Κόζιακα, του πανέμορφου μακρόστενου βουνού, το Περτούλι σε υψόμετρο 1.100μ αποτελεί αγαπημένο θέρετρο. Παλιά αρχοντικά με κόκκινες στέγες μεταμορφώνονται σε ατμοσφαιρικούς ξενώνες. Γεύσεις και μυρωδιές διαποτίζουν τον τόπο, όπου είναι αμφιθεατρικά χτισμένος ο οικισμός. Στον κεντρικό δρόμο, που διασχίζεται από ακριβά αμάξια και κομψοντυμένους παραθεριστές, κάποτε γινόταν το νυφοπάζαρο. Κάθε Σάββατο στα ρεπό τους περνούσαν από εδώ οι υπηρέτριες της τότε καλής κοινωνίας των Τρικάλων και Θεσσαλονίκης…

Το Περτούλι περιβάλλεται από ελατόδασος έκτασης 35.000 στρεμμάτων που έχει αναλάβει με συμβόλαιο διάρκειας 100 ετών το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο στήνοντας εδώ τα καταλύματα, όπου κάνουν την πρακτική τους οι φοιτητές της Δασολογίας κάθε καλοκαίρι. Τα περισσότερα από τα εξαιρετικά κτίρια του σπουδαίου αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη είναι δυστυχώς παρατημένα. Στις 7 Ιουλίου, στο πανηγύρι της Άγιας Κυριακής, 2χλμ. πριν μπούμε στο Περτούλι, σερβίρεται φασολάδα ή κριθαράκι με κρέας, ανάλογα τη μέρα.

Για την ιστορία, στο Περτούλι δημιουργήθηκε το πρώτο ξυλουργικό εργοστάσιο, όπου ερχόντουσαν με τα πόδια οι εργάτες 20χλμ. μακριά, έως το 1972, οπότε και σταμάτησε η λειτουργία του. Υπήρχαν σχολεία, καταστήματα, καφέ-ζαχαροπλαστεία και χάνια με δωμάτια διανυκτέρευσης επάνω, ταβέρνα, και στάβλους κάτω.

Πέντε χιλιόμετρα πριν το Περτούλι, το υπέροχο Χιονοδρομικό Κέντρο διαθέτει τρεις πίστες, τρεις αναβατήρες, τρία σαλέ, ενώ διεξάγονται βραδιές νυχτερινού σκι! Το απομονωμένο δεύτερο σαλέ φιλοξενεί παρέες κατόπιν συνεννόησης στο τηλ. 24340 91545.

Προδιαγραφές

  • Πληροφορίες:

    Villa Filokosta Pertouli. Ένα διώροφο εξοχόσπιτο 150 τ.μ. και τεσσάρων υπνοδωματίων για άνετη φιλοξενία έως 12 ατόμων. Μεγάλο τζάκι και με παραδοσιακό πρωινό και κολατσιό. Κατόπιν συνεννόησης η κυρία Βάσω μαγειρεύει. Tηλ.: 24340 91069, 6977716136 fb.: villafolokosta-pertouli.

    Kerketio Extreme Sport. Snowmobile και ιππασία στο χιόνι από έμπειρους εκπαιδευτές, τοξοβολία,

    ποδήλατο βουνού και πεζοπορία στα Πετρουλιώτικα Λιβάδια. Προσφέρονται επίσης ποικίλες δραστηριότητες στον Αχελώο, όπως rafting, monoraft, canoe-kayak, που αναζωογονούν την ψυχή. Τηλ. 24340 91559, 6978 131029.